Menopoz Nedir, Kaç Yaşında Başlar? Menopozda Ruh Hâli

Menopoz, adet kanamalarının kalıcı olarak sona ermesidir ve 12 ay boyunca hiç adet görülmemesiyle anlaşılır. Çoğu kadında 45 ile 55 yaşları arasında yaşanır. Öncesindeki geçiş dönemi birkaç yıl sürebilir; bu dönemde ateş basması, uyku sorunları, ruh hâli dalgalanmaları ve kaygı belirginleşebilir.^[1]

Bu yazıda menopozun ne demek olduğunu, kaç yaşında başladığını, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini ve bu dönemde ruh hâlinin neden değiştiğini anlattık. Menopozda depresyonun nasıl anlaşılacağını, ateş basmasının psikolojik olup olmadığını, tedavi seçeneklerini ve erkeklerde andropozu da bulacaksınız.

Menopoz Ne Demek?

Menopoz, yumurtalıkların işlevini yitirmesi ve östrojen üretiminin belirgin biçimde azalmasıyla adet kanamalarının kalıcı olarak bitmesi demektir. Son adetten sonra 12 ay boyunca kanama olmazsa menopoza girildiği kabul edilir. Menopoz bir hastalık değil, yaşamın doğal bir evresidir; ancak belirtileri bazı kadınlarda günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilir.^[1]

Menopoz süreci üç döneme ayrılır. Perimenopoz ya da geçiş dönemi, adetlerin düzensizleşmeye başladığı ve belirtilerin ortaya çıktığı yıllardır. Menopoz, son adetten 12 ay sonra konulan tanıdır. Postmenopoz ise menopozdan sonraki yaşam dönemini anlatır.

Ruh sağlığı açısından en hassas dönem çoğu zaman geçiş dönemidir. Hormon düzeylerindeki dalgalanmalar bu yıllarda en belirgin hâlindedir ve uyku, enerji ve duygu durumu üzerinde etkili olabilir.^[3]

Menopoz Kaç Yaşında Başlar?

Menopoz çoğu kadında 45 ile 55 yaşları arasında yaşanır; ortalama yaş 50'li yılların başıdır. Geçiş dönemi ise menopozdan birkaç yıl önce, genellikle 40'lı yaşların ortasında başlar. 45 yaşından önce gelen menopoz erken menopoz, 40 yaşından önce yumurtalık işlevinin durması ise erken yumurtalık yetmezliği olarak adlandırılır.^[1][2]

Menopoz yaşını etkileyen etkenler arasında aile öyküsü, sigara kullanımı ve yumurtalıkları etkileyen ameliyat ya da tedaviler bulunur. Rahim ya da yumurtalıklarla ilgili bir ameliyat sonrası menopoz birdenbire başlayabilir ve belirtiler daha yoğun yaşanabilir. Erken menopoz yaşayan kadınlarda ruh hâli değişiklikleri de daha belirgin olabileceği için destek almak önemlidir.

Menopoz Belirtileri Nelerdir?

Menopozun en sık belirtileri ateş basması, gece terlemesi, düzensiz adet, uyku sorunları, ruh hâli dalgalanmaları, kaygı, unutkanlık ve odaklanma güçlüğüdür. Vajinal kuruluk, cinsel istekte azalma ve eklem ağrıları da görülebilir. Belirtilerin şiddeti kadından kadına çok değişir; bazı kadınlar neredeyse hiç belirti yaşamaz.^[2]

Unutkanlık ve dikkat dağınıklığı bu dönemde sık yaşanır ve çoğu zaman uykusuzluk ve stresle ilişkilidir. Bu belirtileri beyin sisi yazımızda ayrıntılı anlattık.

Menopozda Ruh Hâli Neden Değişir?

Menopoza geçiş döneminde östrojen düzeyindeki dalgalanmalar, beyinde duygu durumunu düzenleyen sistemleri etkileyebilir. Ateş basması ve gece terlemesi uykuyu bölerek yorgunluğa ve sinirliliğe yol açar. Bu biyolojik değişimlere çoğu zaman çocukların evden ayrılması, yaşlanan anne babaya bakım ve iş yaşamındaki değişiklikler gibi yaşam olayları da eşlik eder.^[3]

Daha önce hiç depresyon yaşamamış kadınları izleyen bir çalışmada, geçiş döneminde depresif ruh hâli görülme olasılığının geçiş öncesine göre belirgin biçimde arttığı bulundu.^[3] Daha önce depresyon, doğum sonrası depresyon ya da adet öncesi belirgin ruh hâli değişiklikleri yaşamış kadınlar bu dönemde daha duyarlı olabilir.^[4]

Bu dönem bazı kadınlar için kayıp ve yaşlanma duygularını, bazıları için ise yeni bir özgürlük ve kendine zaman ayırma fırsatını temsil eder. Kişinin menopoza bakışı, yaşadığı belirtilerin ruh hâline etkisini de belirler. Orta yaşın getirdiği sorgulamaları orta yaş krizi yazımızda anlattık.

Menopoz Depresyonu Nasıl Anlaşılır?

Menopoz döneminde iki haftadan uzun süren keyifsizlik, zevk alamama, umutsuzluk, değersizlik duyguları, enerji kaybı ve uyku ya da iştahta belirgin değişiklikler depresyonu düşündürür. Ara sıra yaşanan sinirlilik ve ağlama atakları tek başına depresyon değildir; belirtilerin süresi ve günlük yaşamı ne kadar etkilediği belirleyicidir.^[4]

Geçiş dönemindeki depresyon, hayatın diğer dönemlerindeki depresyon gibi tedavi edilebilir. Kılavuzlar bu dönemde depresyonun tanı ve tedavisinde, genel depresyon tedavisinde kullanılan yöntemlerin esas alınmasını öneriyor; psikoterapi ve gerektiğinde antidepresan ilaçlar bu yöntemlerin başında geliyor.^[4]

Ruh hâlinizi değerlendirmek isterseniz Depresyon Testi fikir verebilir; test tanı koymaz. Ruh hâlinizdeki iniş çıkışları izlemek için Dengesiz Ruh Hâli Testi de yardımcı olabilir.

Ateş Basması Psikolojik mi?

Menopozdaki ateş basması psikolojik değil, hormon değişimine bağlı bedensel bir belirtidir. Ancak stres ve kaygı ateş basmasını tetikleyebilir ya da daha sık ve rahatsız edici hissettirebilir. Menopoz dışında, yoğun kaygı ve panik ataklarında da yüze ve göğse sıcaklık basması, terleme ve çarpıntı görülebilir.^[2]

Ateş basmasının hangi nedene bağlı olduğunu ayırmak için yaşınıza, adet düzeninize ve belirtilerin ne zaman ortaya çıktığına bakılır. Kaygıya bağlı sıcaklık hissi genellikle stresli bir durumla birlikte gelir ve çarpıntı, nefes darlığı gibi belirtilerle eşlik eder. Kaygının bedendeki etkilerini anksiyete vücutta nereye vurur yazımızda anlattık.

İlginç biçimde, bilişsel davranışçı terapi menopozdaki ateş basmalarıyla baş etmede de yararlı bulunan yöntemler arasında yer alıyor.^[2] Terapi ateş basmasını ortadan kaldırmaz, ancak belirtinin yarattığı sıkıntıyı ve uyku üzerindeki etkisini azaltabilir.

Menopozda Hangi Tedaviler Uygulanır?

Menopoz belirtilerinin tedavisi, belirtilerin türüne ve şiddetine göre planlanır. Hormon tedavisi ateş basması ve gece terlemesi gibi belirtilerde etkili seçeneklerden biridir, ancak kimlere uygun olduğuna kadın doğum uzmanı kişisel risklere bakarak karar verir. Ruh hâli belirtileri için psikoterapi ve gerektiğinde antidepresan ilaçlar kullanılır.^[2]

Hormon tedavisi kullanamayan ya da kullanmak istemeyen kadınlar için hormon dışı seçenekler de vardır. Bazı antidepresan ilaçların ateş basmalarını azalttığı gösterilmiştir; bu nedenle depresyon ve ateş basması birlikte görüldüğünde hekim her iki yakınmayı birlikte ele alan bir tedavi seçebilir.^[5] Bu ilaçların hangisinin, hangi dozda kullanılacağına mutlaka hekim karar verir.

Etkinliği kanıtlanmamış ürünleri kendi başınıza kullanmak yerine belirtilerinizi bir hekimle konuşmanız en güvenli yoldur. Düzenli fiziksel etkinlik, uyku düzeni, alkol ve kafeinin azaltılması da belirtilerle baş etmeye yardımcı olur. Uyku sorunları belirginse uykusuzluk rehberimiz yol gösterebilir.

Andropoz Nedir, Erkeklerde Menopoz Olur mu?

Erkeklerde kadınlardaki gibi ani ve herkeste görülen bir menopoz yoktur. Testosteron düzeyi yaşla birlikte yavaş yavaş azalır ve bazı erkeklerde düşük testosteronla birlikte cinsel istekte azalma, sertleşme sorunları, enerji kaybı ve keyifsizlik görülebilir. Halk arasında andropoz denen bu tablo, tıpta geç başlangıçlı hipogonadizm olarak adlandırılır.^[6]

Geniş bir Avrupa çalışmasında, belirtilerle birlikte düşük testosteronun orta yaşlı ve yaşlı erkeklerin yalnız küçük bir bölümünde görüldüğü bulundu.^[6] Bu nedenle orta yaştaki her keyifsizlik ya da istek kaybı hormonla açıklanmaz; depresyon, stres, uyku sorunları ve ilişki sorunları da değerlendirilmelidir. Hormon tedavisi kararı üroloji ya da endokrinoloji uzmanıyla verilir.

Menopoz İlişkileri ve Cinselliği Nasıl Etkiler?

Menopoz döneminde cinsel istekte azalma, vajinal kuruluk ve uykusuzluğa bağlı yorgunluk ilişkiyi etkileyebilir. Eşlerden birinin bu değişimleri yanlış yorumlaması, "Beni artık sevmiyor mu?" gibi kaygılara ve çatışmalara yol açabilir. Değişimleri açıkça konuşmak ve gerekirse birlikte destek almak ilişkiyi korumaya yardımcı olur.

Bedensel yakınmalar için kadın doğum uzmanından, ilişki ve cinsellikle ilgili duygusal zorluklar için ise bir psikolog ya da psikiyatristten destek alınabilir. Cinsel isteksizliğin psikolojik nedenlerini cinsel isteksizlik yazımızda anlattık.

Menopozda Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalı?

Keyifsizlik ya da kaygı iki haftadan uzun sürüyorsa, uykusuzluk günlük yaşamınızı zorluyorsa, eskiden keyif aldığınız şeylerden uzaklaştıysanız ya da kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa bir uzmana başvurun. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi olduğunda hemen 112'yi arayın.

Ruh hâli belirtileri için ilinizdeki uzmanlara yetişkin psikiyatrisi ve yetişkin psikoloğu sayfalarımızdan ulaşabilirsiniz. Hormonal belirtiler için ise kadın doğum uzmanınızla görüşmeniz gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Menopoz depresyonu geçer mi?

Evet, tedaviyle geçer. Geçiş döneminden sonra hormon dalgalanmaları azaldıkça birçok kadında ruh hâli dengelenir; ancak belirgin depresyon kendiliğinden geçmesi beklenmeden tedavi edilmelidir.

Menopozda unutkanlık normal mi?

Geçiş döneminde unutkanlık ve dikkat dağınıklığı sık görülür ve çoğu zaman uykusuzluk ve stresle ilişkilidir. Belirtiler giderek artıyor ya da günlük işleri aksatıyorsa bir hekime danışın.

Erken menopoz ruh hâlini etkiler mi?

Etkileyebilir. Erken menopozda belirtiler daha ani ve yoğun yaşanabilir, ayrıca beklenmedik bir değişim olduğu için duygusal yükü de fazla olabilir. Bu durumda hem kadın doğum uzmanından hem de ruh sağlığı uzmanından destek almak yararlıdır.

Menopozda uykusuzluk neden olur?

Gece terlemesi ve ateş basması uykuyu böler; hormon değişimleri ve kaygı da uykuya dalmayı zorlaştırabilir. Uyku düzenini korumak ve belirtileri tedavi etmek uykunun düzelmesine yardımcı olur.

Erkeklerde andropoz her erkekte olur mu?

Hayır. Testosteron yaşla azalır, ancak belirtilerle birlikte düşük testosteron erkeklerin yalnız küçük bir bölümünde görülür. Orta yaştaki yakınmalar için önce depresyon, stres ve uyku sorunları da değerlendirilmelidir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Hormon tedavisiyle ilgili kararlar kadın doğum ya da üroloji uzmanınızla, ruh hâli belirtileriyle ilgili kararlar ise bir psikiyatristle birlikte verilmelidir. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın.