Kaygı Bozukluğu (Anksiyete) Nedir? Nasıl Anlaşılır, Geçer?

Anksiyete, kişinin bir tehlike ya da belirsizlik karşısında hissettiği endişe, huzursuzluk ve bedensel gerginlik hâlidir; Türkçede kaygı olarak da adlandırılır. Belirli ölçüde kaygı sınavlara hazırlanmak ya da tehlikeden korunmak için yararlıdır. Kaygı gerçek tehlikeyle orantısız, uzun süreli ve günlük yaşamı engelleyecek kadar yoğun olduğunda ise kaygı bozukluğundan söz edilir.

Kaygı bozuklukları en sık görülen ruhsal rahatsızlıklardır ve tedaviye iyi yanıt verir. Bu yazıda anksiyetenin ne olduğunu, normal kaygıdan farkını, belirtilerini, kaygı bozukluğu türlerini, nedenlerini, tanı sürecini ve etkili tedavi yöntemlerini ele alıyoruz.

Anksiyete nedir?

Anksiyete, beynin olası bir tehdidi fark ettiğinde bedeni “savaş ya da kaç” tepkisine hazırlamasıyla ortaya çıkan duygusal ve bedensel bir alarm durumudur. Korkudan farkı, çoğunlukla geleceğe yönelik ve belirsiz bir tehlikeye odaklanmasıdır. Kalp hızlanır, kaslar gerilir, dikkat tehlike işaretlerine yönelir ve zihin “ya olursa” sorularıyla meşgul olur.

Normal kaygı ile kaygı bozukluğu arasındaki fark nedir?

Normal kaygı belirli bir duruma bağlıdır, durumla orantılıdır ve olay geçince azalır; hatta performansı artırabilir. Kaygı bozukluğunda ise endişe gerçek riskle orantısızdır, çoğu gün ve genellikle aylarca sürer, kişi onu kontrol etmekte zorlanır ve kaçınma davranışları iş, okul ya da ilişkileri belirgin biçimde etkiler.

Anksiyete belirtileri nelerdir?

Anksiyetenin belirtileri zihinsel, bedensel ve davranışsal olarak üç grupta görülür. Sürekli endişe, huzursuzluk, odaklanma güçlüğü ve çabuk sinirlenme zihinsel belirtilerdir; çarpıntı, nefes darlığı, kas gerginliği, terleme, titreme, baş dönmesi, karın ağrısı ve uyku sorunları bedensel belirtilerdir. Kaçınma ve sürekli güvence arama ise davranışsal belirtiler arasındadır.

Kaygının bedende nasıl hissedildiğini anksiyete vücutta nereye vurur yazımızda ayrıntılı ele aldık. Kaygı düzeyinizi gözden geçirmek için aşırı kaygı ve evham testi fikir verebilir.

Kaygı bozukluğu türleri nelerdir?

Kaygı bozuklukları, kaygının neye odaklandığına göre farklı türlere ayrılır. Başlıcaları çoğu konuda sürekli endişeyle giden yaygın kaygı bozukluğu, ani panik ataklarla seyreden panik bozukluk, başkalarınca değerlendirilme korkusunun ön planda olduğu sosyal kaygı bozukluğu, agorafobi, belirli nesne ve durumlara yönelik özgül fobiler ve ayrılma kaygısı bozukluğudur.

Her tür için ayrıntılı rehberlerimiz: yaygın anksiyete bozukluğu, panik bozukluk, sosyal anksiyete, agorafobi ve özgül fobilere örnek olarak klostrofobi. Sağlık konusundaki aşırı kaygı ise hipokondri başlığında ele alınır.

Anksiyete neden olur?

Anksiyete tek bir nedene bağlı değildir; genetik yatkınlık, mizaç, beyin kimyası, yaşam deneyimleri ve süregen stres birlikte rol oynar. Ailede kaygı bozukluğu olması, çocuklukta çekingen bir mizaç, zorlayıcı ya da travmatik yaşantılar, aşırı koruyucu veya kaygılı ebeveyn tutumu ve belirsizliğe tahammülsüzlük riski artırır. Bazı bedensel hastalıklar ve maddeler de kaygıya yol açabilir.

Anksiyete nasıl teşhis edilir?

Anksiyete tanısı psikiyatri uzmanının ayrıntılı görüşmesiyle konur. Uzman belirtilerin türünü, ne zamandır sürdüğünü, günlük yaşama etkisini ve eşlik eden depresyon ya da madde kullanımı gibi durumları değerlendirir. Kaygı ölçekleri tanıyı destekler; bedensel belirtiler öne çıkıyorsa tiroit testleri ve kalp muayenesi gibi tetkiklerle başka nedenler dışlanır.

Anksiyete nasıl tedavi edilir?

Anksiyetenin en etkili tedavileri bilişsel davranışçı terapi ve uzmanın önerdiği ilaç tedavisidir; hafif ve orta düzeydeki kaygıda terapi tek başına yeterli olabilir. Terapide kişi felaketleştirici düşüncelerini sınamayı ve kaçındığı durumlarla kademeli olarak yüzleşmeyi öğrenir. Düzenli egzersiz, yeterli uyku ve kafeinin azaltılması tedaviyi belirgin biçimde destekler.

İlaç seçenekleri hakkında ayrıntılı bilgi için kaygı bozukluğunda kullanılan ilaçlar yazımıza bakabilirsiniz.

Anksiyete krizi ya da panik atak anında ne yapılmalı?

Ani ve yoğun bir kaygı atağında yapılacak ilk şey, dört sayıda nefes alıp altı sayıda vererek solunumu yavaşlatmaktır. Atağın birkaç dakika içinde en yüksek noktasına ulaşıp kendiliğinden azalacağını bilmek korkuyu hafifletir. Bulunduğunuz yerde kalıp gördüğünüz beş nesneyi saymak gibi dikkati şimdiye getiren küçük adımlar atağın geçmesini kolaylaştırır.

Atak anında uygulanabilecek adımları panik atak anında ne yapmalı yazımızda ayrıntılı anlattık.

Anksiyete ne zaman tehlikeli olur?

Anksiyete kendi başına hayati bir tehlike yaratmaz, ancak uzun süre tedavisiz kaldığında depresyon, alkol ya da madde kullanımı, uyku bozuklukları ve iş, okul ya da ilişkilerde ciddi kayıplarla sonuçlanabilir. Umutsuzluk, yaşamaya dair olumsuz düşünceler ya da kaygıyı yatıştırmak için alkol kullanmaya başlamak beklemeden destek almayı gerektirir.

Dışarıdan başarılı ve sakin görünüp içeride sürekli kaygı yaşayan kişiler için yüksek işlevli anksiyete yazımız ve yüksek işlevli anksiyete testi farkındalık sağlayabilir.

Kaygı Bozukluğu Nasıl Anlaşılır?

Kaygı bozukluğu, endişelerin gerçek riskle orantısız olması, kontrol edilememesi, en az birkaç aydır sürmesi ve iş, okul, ilişkiler ya da uyku gibi günlük yaşam alanlarını belirgin biçimde etkilemesiyle anlaşılır. Kaygının eşlik ettiği bedensel belirtiler ve kaçınma davranışları da önemli ipuçlarıdır. Kesin tanıyı ise bir uzman görüşmeyle koyar.

Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

• Günün büyük bölümünde bir şeyler için endişeleniyor ve bunu durduramıyor musunuz?
• Endişe yüzünden uykuya dalmakta zorlanıyor ya da sık uyanıyor musunuz?
• Kas gerginliği, çarpıntı, mide yakınmaları ve çabuk yorulma sık yaşadığınız şeyler mi?
• Korktuğunuz durumlardan, örneğin kalabalıktan, telefonla konuşmaktan ya da yalnız kalmaktan kaçınıyor musunuz?
• Sürekli güvence arıyor, kontrol ediyor ya da en kötü senaryoyu düşünüyor musunuz?

Bu soruların çoğuna evet diyorsanız ve durum aylardır sürüyorsa bir uzmanla görüşmeniz yararlı olur. Ön değerlendirme için anksiyete testimizi doldurabilirsiniz.

Kaygı Bozukluğu Nasıl Geçer?

Kaygı bozukluğu çoğu zaman kendiliğinden geçmez; ama doğru tedaviyle belirgin biçimde azalır ve birçok kişide neredeyse tamamen kontrol altına alınır. İyileşme genellikle kaygıyı besleyen düşünce ve kaçınma döngüsünün fark edilmesi, korkulan durumlarla adım adım yüzleşilmesi ve gerekirse ilaç desteğiyle sağlanır. Süreç birkaç ay sürebilir ve sabır gerektirir.

İyileşme düz bir çizgide ilerlemez; stresli dönemlerde kaygı geçici olarak artabilir. Bu dalgalanmalar tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Terapide öğrenilen beceriler, örneğin endişe zamanını sınırlama, belirsizliğe tahammül etme ve bedensel belirtileri yanlış yorumlamama, bu dönemlerde de kullanılabilir ve kişiyi tekrar eski noktaya düşmekten korur.

Anksiyete ile Depresyon Arasındaki Fark Nedir?

Anksiyetede baskın duygu korku ve endişedir; kişi geleceğe kilitlenmiştir ve bedeni sürekli alarm durumundadır. Depresyonda ise baskın duygu çökkünlük ve keyif kaybıdır; enerji düşer ve gelecek umutsuz görünür. İki durum sıklıkla birlikte görülür: uzun süren kaygı yorgunluğa ve umutsuzluğa, depresyon da endişeye yol açabilir.

Birlikte görüldüklerinde tedavi ikisini aynı anda hedefler; bazı antidepresanlar ve bilişsel davranışçı terapi her iki tabloda da etkilidir. Depresyonun belirtilerini ve iki durumun karşılaştırmalı tablosunu depresyon nedir yazımızda bulabilirsiniz.

Stres ve Kaygı Yönetimi İçin Günlük Alışkanlıklar Nelerdir?

Stres ve kaygıyı azaltmaya yardımcı olan günlük alışkanlıklar arasında düzenli uyku, haftanın çoğu günü yapılan egzersiz, kafein ve alkolün azaltılması, gün içinde kısa nefes ve gevşeme molaları, ekran ve haber tüketiminin sınırlanması ve sosyal bağlantıların korunması sayılabilir. Bu alışkanlıklar tedavinin yerini tutmaz ama etkisini belirgin biçimde artırır.^[5]

Stresle baş etme yöntemlerinin ayrıntıları için stres yönetimi rehberimize ve anksiyeteyle ilaçsız başa çıkma yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuklarda Kaygı Bozukluğu Nasıl Görülür, Ailelere Neler Düşer?

Çocuklarda kaygı bozukluğu çoğu zaman sözle değil bedenle ve davranışla kendini gösterir: sık karın ve baş ağrısı, okula gitmek istememe, ebeveynden ayrılamama, uykuya dalmakta zorlanma, sürekli “ya olursa” diye sorma ve yeni durumlardan kaçınma sık görülen belirtilerdir. Belirtiler haftalarca sürüyor ve okul ya da arkadaşlık yaşamını etkiliyorsa değerlendirme gerekir.

Ailelerin en sık yaptığı hata, çocuğu korktuğu her durumdan korumaktır; bu kısa vadede rahatlatsa da kaygıyı besler. Bunun yerine çocuğun duygusunu kabul edip onu korkulan duruma küçük adımlarla yaklaştırmak, her küçük başarıyı fark etmek ve sakin bir model olmak önemlidir. Ebeveynin kendi kaygısını yönetmesi de çocuğa güçlü bir örnek oluşturur. Ayrıntılar için çocuklarda anksiyete bozuklukları yazımıza bakabilirsiniz.

Kaygı Bozukluğu Ne Kadar Sürer?

Tedavi edilmeyen kaygı bozuklukları çoğu zaman yıllarca sürer ve dalgalanmalarla seyreder; yaygın kaygı bozukluğu gibi bazı türler genellikle uzun soluklu bir tablo çizer. Tedaviye başlandığında ise bilişsel davranışçı terapiyle birkaç ay içinde, ilaç tedavisiyle de birkaç hafta içinde belirgin düzelme görülmeye başlar.^[3]

Süreyi uzatan etkenler arasında tedaviye geç başlanması, kaçınma davranışlarının yerleşmesi, eşlik eden depresyon ya da madde kullanımı ve süregen yaşam stresi sayılabilir. Düzelme sağlandıktan sonra da öğrenilen becerileri kullanmaya devam etmek, kaygının yeniden yükselmesini önlemenin en etkili yoludur.

Kaygı Bozukluğu İçin Hangi Uzmana Gidilmeli?

Kaygı günlük yaşamınızı belirgin biçimde kısıtlıyorsa, panik ataklar, ağır uykusuzluk ya da depresyon eşlik ediyorsa önce bir psikiyatristle görüşmeniz önerilir; psikiyatrist tanıyı koyar, bedensel nedenleri dışlar ve gerekirse ilaç başlatır. Hafif ve orta düzeydeki kaygıda bir psikologla yürütülen bilişsel davranışçı terapi tek başına çok etkili olabilir.

İki uzmanın birlikte çalıştığı tedavi planları özellikle uzun süredir devam eden kaygıda iyi sonuç verir. Bulunduğunuz ildeki uzmanları, örneğin Bursa yetişkin psikoloğu ya da Ankara yetişkin psikiyatrisi sayfalarımızdan inceleyerek randevu talebi gönderebilirsiniz.

Anksiyete Testleri Ne İşe Yarar?

Anksiyete testleri, son haftalarda yaşadığınız endişe, gerginlik, uyku sorunları ve bedensel belirtilerin şiddeti hakkında fikir verir. Tanı koymazlar, ama uzmanla görüşmeye hazırlanırken neyi anlatmanız gerektiğini netleştirir ve tedavi sürecinde değişimi izlemeyi kolaylaştırır. Uzmanlar da tanıyı desteklemek için çeşitli kaygı ölçeklerinden yararlanır.

Hangi testin ne ölçtüğünü ve sonuçların nasıl yorumlanacağını anksiyete testleri yazımızda anlattık. Sonucunuz ne olursa olsun kaygı hayatınızı zorluyorsa bir uzmanla görüşmeyi ertelemeyin.

Kaygı Bozukluğu Kalıtsal mı?

Kaygı bozukluklarında kalıtımın belirgin bir payı vardır; ailesinde kaygı bozukluğu olan kişilerde risk daha yüksektir. Ancak kalıtılan şey hastalığın kendisi değil, kaygıya yatkınlıktır. Çekingen ve temkinli bir mizaç, stres sisteminin daha kolay alarma geçmesi ve belirsizliğe daha düşük tahammül, bu yatkınlığın parçaları olabilir. Çevresel etkenler bu yatkınlığın ortaya çıkıp çıkmayacağını belirler.^[5]

Kaygılı ebeveynlerin çocukları, kaygıyı yalnızca genetik yolla değil, ebeveynlerinin tepkilerini gözlemleyerek de öğrenebilir. Örneğin her yeni durumda endişelenen ya da çocuğunu korktuğu her şeyden uzak tutan bir ebeveyn, farkında olmadan kaçınmayı bir baş etme yolu olarak öğretebilir. Bu nedenle ebeveynin kendi kaygısı için destek alması, çocuğun kaygı riskini de azaltır.

Kaygı Bozukluğu Neden Olur, Çocukluk Deneyimlerinin Rolü Nedir?

Kaygı bozukluğu; genetik yatkınlık, beynin tehdit algılayan sistemlerinin aşırı duyarlılığı, çocukluk deneyimleri, süregen stres ve öğrenilmiş düşünce ve davranış kalıplarının birleşimiyle ortaya çıkar. Çocuklukta yaşanan ihmal, istismar, ebeveyn kaybı, aile içi çatışma ve sürekli eleştirilme, dünyanın güvensiz bir yer olduğu inancını güçlendirerek yetişkinlikte kaygıya zemin hazırlayabilir.

Kaygıyı başlatan etkenler ile sürdüren etkenler çoğu zaman farklıdır. Bir kaygı dönemi zor bir yaşam olayıyla başlayabilir; ama onu sürdüren şey genellikle kaçınma, sürekli güvence arama, kontrol davranışları ve “ya olursa” diye başlayan felaket düşünceleridir. Tedavi bu sürdürücü kalıpları hedef aldığı için, kaygının ilk nedeni değiştirilemese bile belirgin düzelme sağlanabilir.

Uzun süreli stres, uykusuzluk, aşırı kafein, alkol ve madde kullanımı da kaygıyı artırır. Tiroit bezinin fazla çalışması, bazı kalp ritim bozuklukları ve bazı ilaçlar kaygıya benzer belirtiler yapabildiği için ilk değerlendirmede bu nedenlerin dışlanması önemlidir.^[6]

Yaygın Anksiyete Bozukluğu Nedir?

Yaygın anksiyete bozukluğu, kişinin iş, sağlık, aile, para ve gelecek gibi birçok konuda en az altı aydır, çoğu gün süren ve kontrol edemediği aşırı endişeler yaşadığı bir kaygı bozukluğudur. Endişelere huzursuzluk, çabuk yorulma, dikkat güçlüğü, sinirlilik, kas gerginliği ve uyku sorunları eşlik eder. Kişi çoğu zaman endişelerinin abartılı olduğunu bilir ama durduramaz.

Yaygın anksiyete bozukluğu olan kişiler sıklıkla “hep bir şey olacakmış gibi” hisseder ve sürekli en kötü senaryoyu düşünür. Bilişsel davranışçı terapi bu kişilerde belirsizliğe tahammülü artırmayı ve endişe döngüsünü kırmayı hedefler; gerektiğinde ilaç tedavisi eklenir. Ayrıntılar için yaygın anksiyete bozukluğu yazımıza bakabilirsiniz.

Kaygı Bozukluğu Bedende Hangi Belirtileri Yapar?

Kaygı bozukluğu bedende çarpıntı, nefes darlığı hissi, göğüste sıkışma, kas gerginliği, boyun ve sırt ağrıları, baş ağrısı, mide yanması, bulantı, ishal ya da kabızlık, sık idrara çıkma, terleme, titreme, baş dönmesi ve uyku sorunları gibi belirtiler yapabilir. Bu belirtiler, bedenin sürekli alarm durumunda kalmasının bir sonucudur ve gerçektir.

Bedensel belirtiler çoğu zaman kişinin kaygısını daha da artırır; çünkü kişi bu duyumları ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlayabilir. Bedensel nedenler dışlandıktan sonra bu belirtilerin kaygıyla ilişkisini anlamak, tetkik arayışının yerine tedaviye yönelmeyi kolaylaştırır. Bu konuyu anksiyete vücutta nereye vurur yazımızda ayrıntılı anlattık.

Kaygı Bozukluğunda Hangi İlaçlar Kullanılır?

Kaygı bozukluklarında ilk sırada önerilen ilaçlar, bağımlılık yapmayan seçici serotonin geri alım inhibitörleri ve serotonin-noradrenalin geri alım inhibitörleri grubundaki antidepresanlardır. Bu ilaçların etkisi genellikle birkaç haftada başlar ve belirtiler düzeldikten sonra bir süre daha kullanılır. Hangi ilacın uygun olduğuna kişinin belirtileri, diğer hastalıkları ve önceki deneyimleri göz önünde bulundurularak psikiyatrist karar verir.

Bazı durumlarda pregabalin gibi başka ilaçlar da kullanılabilir; ancak bu ilacın kötüye kullanım ve bağımlılık riski de bulunduğu için yalnızca hekim kontrolünde kullanılmalıdır. Ayrıntılar için pregabalin bağımlılığı yazımıza bakabilirsiniz. Benzodiazepin grubu sakinleştiriciler ise hızlı rahatlatsa da bağımlılık riski nedeniyle yalnızca kısa süreli kullanılır. Bilişsel davranışçı terapi ise kaygı bozukluklarında ilaç kadar etkili, etkisi daha kalıcı bir tedavidir.^[3]

Kaygı Bozukluğu Ne Kadar Yaygındır?

Kaygı bozuklukları dünyada en sık görülen ruhsal bozukluklardır. Geniş toplum çalışmaları, yetişkinlerin yaklaşık dörtte birinin hayatının bir döneminde bir kaygı bozukluğu yaşadığını göstermektedir.^[1] Kaygı bozuklukları kadınlarda erkeklere göre yaklaşık iki kat sık görülür ve çoğu zaman çocukluk, ergenlik ya da genç yetişkinlikte başlar.^[4]

Bu kadar yaygın olmalarına rağmen kaygı bozukluğu yaşayan kişilerin önemli bir kısmı tedavi almaz ya da yıllar sonra yardım ister. Dünya Sağlık Örgütü de kaygı bozukluklarının etkili tedavilerinin bulunduğunu, ancak birçok kişinin bu tedavilere ulaşamadığını vurgulamaktadır.^[7] Erken başvurmak, kaygının kronikleşmesini ve depresyon gibi ek sorunların gelişmesini önler.

Anksiyete ne demek? Kaygı, korku ve endişe arasındaki fark

Anksiyete, Latince "sıkıntı, daralma" anlamına gelen anxietas sözcüğünden gelir ve Türkçede kaygı karşılığıyla kullanılır. Gündelik dilde kaygı, korku ve endişe sıklıkla birbirinin yerine kullanılsa da psikolojide aralarında önemli farklar vardır.

Korku tehlike geçince söner. Kaygı ise ortada somut bir tehlike olmasa da sürebilir. Bu yüzden kaygı bozukluklarında sorun duygunun varlığı değil, şiddeti, süresi ve hayatı kısıtlamasıdır.

Nevrotik anksiyete nedir?

Nevrotik anksiyete kavramı Sigmund Freud'a dayanır. Freud kaygıyı üçe ayırmıştı: gerçek bir tehlikeye karşı duyulan gerçekçi kaygı, vicdanın yarattığı ahlaki kaygı ve bilinçdışı dürtülerin kontrolden çıkacağı korkusundan doğan nevrotik kaygı. Bugünkü tanı sistemlerinde "nevroz" ya da "nevrotik anksiyete" diye bir tanı yoktur; bu durumların yerini yaygın anksiyete bozukluğu, panik bozukluk, fobiler gibi daha tanımlı başlıklar almıştır. Kavramın tarihini Sigmund Freud yazımızda anlattık.

Sabah anksiyetesi nedir, kaygı neden sabahları daha kötü olur?

Bazı kişiler kaygıyı en yoğun olarak sabah uyandıklarında yaşar: göğüste sıkışma, mide bulantısı, çarpıntı ve güne başlayamama hissi. Bunun bir nedeni, uyanıştan sonraki ilk yarım saat içinde kortizol düzeyinin doğal olarak belirgin biçimde yükselmesidir. Kaygıya yatkın kişilerde bu yükseliş daha güçlü hissedilebilir. Kötü geçen bir gece uykusu, aç karna kahve içmek ve günün yapılacaklarını yatakta zihinden geçirmek de sabah kaygısını artırır.

• Uyanınca telefona bakmadan önce birkaç dakika yavaş nefes alın.
• Kahveyi kahvaltıdan sonraya bırakın.
• Gün ışığı alan bir yerde kısa bir yürüyüş ya da esneme yapın.
• Akşamdan ertesi günün kısa bir planını yazarak sabahki belirsizliği azaltın.

Anksiyete krizi ne kadar sürer, geçmeyen anksiyete ne demektir?

Ani başlayan yoğun kaygı ya da panik atak genellikle on dakika içinde en yüksek noktasına ulaşır ve çoğu zaman yarım saat içinde azalır. Kriz sırasında zaman çok uzun gelse de beden bu yüksek alarm durumunu uzun süre sürdüremez. Kriz anında neler yapılabileceğini panik atak anında ne yapmalı yazımızda adım adım anlattık.

"Geçmeyen anksiyete" ise genellikle kriz şeklinde değil, gün boyu süren bir gerginlik ve endişe hâli olarak yaşanır. Altı aydan uzun süren, birçok konuya yayılan ve kontrol edilemeyen endişe yaygın anksiyete bozukluğunu düşündürebilir. Bu durum tedaviyle belirgin olarak düzelir; kendiliğinden geçmesini beklemek yerine bir uzmana başvurmak süreci kısaltır.

Hamilelikte ve doğum sonrasında anksiyete

Gebelikte ve doğumdan sonraki aylarda kaygı oldukça sık görülür. Bebeğin sağlığına dair endişeler, doğum korkusu, uykusuzluk ve hormonal değişiklikler kaygıyı artırabilir. Normal kabul edilen kaygı ile tedavi gerektiren kaygı arasındaki fark yine şiddet ve süredir: Kaygı uykuyu, iştahı ve bebekle ilgilenmeyi zorlaştırıyorsa ya da zihne istemeden gelen korkutucu düşünceler eşlik ediyorsa destek almak gerekir.

Hamilelikte ilaç kullanımı kararı, annenin ve bebeğin sağlığı birlikte gözetilerek mutlaka hekimle verilmelidir; kullanılan bir ilaç kendi başına bırakılmamalıdır. Psikoterapi bu dönemde güvenle uygulanabilecek etkili bir seçenektir. Konuyu hamilelikte depresyon ve stres ile doğum sonrası depresyon yazılarımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Yüksek işlevli anksiyete nedir?

Yüksek işlevli anksiyete resmî bir tanı değildir; dışarıdan başarılı, düzenli ve her şeye yetişen görünen ama içeride sürekli kaygı yaşayan kişileri anlatmak için kullanılan bir ifadedir. Bu kişiler çoğu zaman mükemmeliyetçidir, hayır demekte zorlanır, işleri son ana kadar kontrol etmeye çalışır ve dinlenmeyi suçluluk duymadan yapamaz.

Dışarıdan sorun görünmediği için yardım almak gecikebilir. Oysa uzun vadede uykusuzluk, tükenmişlik ve bedensel şikâyetler ortaya çıkabilir. Kaygının bedende nasıl hissedildiğini anksiyete vücutta nereye vurur yazımızda ayrıntılı anlattık.

Sık Sorulan Sorular

Anksiyete tamamen geçer mi?

Uygun tedaviyle kaygı bozukluğu olan kişilerin büyük çoğunluğunda belirtiler belirgin biçimde azalır. Stresli dönemlerde kaygı yeniden artabilir; terapide öğrenilen beceriler bu dönemlerde de işe yarar.

Anksiyete kalp krizine yol açar mı?

Panik ve kaygı atakları çoğunlukla kalbe zarar vermez, ancak uzun süren kaygının kalp-damar sağlığını olumsuz etkileyebileceği bilinir. Yeni başlayan göğüs ağrısı mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir; ayırt edici işaretler için panik atak mı kalp krizi mi yazımıza bakabilirsiniz.

Anksiyete kalıtsal mı?

Kaygı bozukluklarında genetik yatkınlığın payı vardır; ailesinde kaygı bozukluğu olan kişilerde risk daha yüksektir. Ancak yaşam deneyimleri ve öğrenilen baş etme biçimleri de en az genetik kadar belirleyicidir.

Çocuklarda anksiyete nasıl anlaşılır?

Çocuklarda kaygı karın ağrısı, okula gitmek istememe, ebeveynden ayrılamama, uyku sorunları ve sık ağlama gibi belirtilerle görülebilir. Ayrıntılar için çocuklarda anksiyete bozuklukları yazımıza göz atabilirsiniz.

Kaygı bozukluğu olan biri nasıl rahatlar?

Atak ya da yoğun endişe anında nefesi yavaşlatmak, dikkati çevredeki seslere ve nesnelere vermek ve endişeyi “şu an gerçekten olan” ile “olabilecek” diye ayırmak kısa vadede rahatlatır. Uzun vadede ise düzenli uyku, egzersiz, kafeinin azaltılması ve bilişsel davranışçı terapi kalıcı rahatlama sağlar. Sakinleştiricilerle kendi başına rahatlamaya çalışmak bağımlılık riski taşır.

Kaygı bozukluğu ilaçsız geçer mi?

Hafif ve orta düzeydeki kaygı bozukluklarında bilişsel davranışçı terapi tek başına çoğu zaman yeterlidir ve etkisi tedavi bittikten sonra da sürer. Belirtiler ağırsa, depresyon eşlik ediyorsa ya da terapiye rağmen düzelme yoksa ilaç tedavisi eklenir. Karar, değerlendirmeyi yapan uzmanla birlikte verilir.

Kaygı bozukluklarını anlatan bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Kaygı günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir psikiyatri uzmanından destek alın.