Psikiyatri ve Psikoloji Terimleri Sözlüğü

Agorafobi nedir? Kaçmanın ya da yardım almanın zor olacağı yerlerde bulunma korkusu.

Kalabalık, toplu taşıma, açık ya da kapalı alanlar gibi panik belirtileri çıktığında kaçmanın zor olacağı düşünülen yerlerden korkma ve kaçınma hâlidir.

İngilizcesi: agoraphobia Kod: F40.0

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F40.0 Agoraphobia” (erişim 08.10.2026)

Aile terapisi nedir? Sorunu tek kişide değil aile ilişkileri içinde ele alan terapi biçimi.

Ailenin birden fazla üyesinin birlikte katıldığı ve sorunların aile içi ilişkiler, iletişim ve roller üzerinden ele alındığı terapi yaklaşımıdır. Çocuk ve ergen sorunlarında, yeme bozukluklarında ve ağır ruhsal hastalıkların aileye etkisinde sık kullanılır.

Diğer adları: sistemik terapi İngilizcesi: family therapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “family therapy” (erişim 08.10.2026)

Ajitasyon nedir? İçsel gerginliğin durmadan hareket etme ve huzursuzlukla dışa vurulması.

Yoğun iç gerginliğin amaçsız ve durmaksızın hareket etme, el ovuşturma, volta atma ya da sinirli konuşma biçiminde dışa yansımasıdır. Ağır depresyon, mani, kaygı, deliryum ve madde yoksunluğunda görülebilir. Aniden başlayan ve şiddetlenen ajitasyon acil değerlendirme gerektirebilir.

Diğer adları: psikomotor ajitasyon İngilizcesi: agitation

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “agitation” (erişim 08.10.2026)

Akatizi nedir? Bazı ilaçlarla ortaya çıkabilen, yerinde duramama ve iç huzursuzluk hissi.

Çoğunlukla antipsikotik, bazen de antidepresan ilaçlarla görülen ve kişinin içten gelen bir huzursuzlukla sürekli hareket etme ihtiyacı duymasıdır. Fark edildiğinde hekime bildirilmelidir.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

İngilizcesi: akathisia

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “akathisia” (erişim 08.10.2026)

Aktarım nedir? Kişinin geçmişte önemli biri için duyduğu duyguları farkında olmadan terapistine yöneltmesi.

Terapide danışanın, çocuklukta anne baba gibi önemli kişilere duyduğu duygu ve istekleri farkında olmadan terapistine yöneltmesidir. Kavram psikanalizden gelir ama başka terapi türlerinde de önemsenir.

Diğer adları: transferans İngilizcesi: transference

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “transference” (erişim 19.09.2026)

Akut stres bozukluğu nedir? Travmatik bir olayın hemen ardından başlayan ve en çok bir ay süren yoğun stres tepkisi.

Travmatik bir olaydan sonraki ilk ay içinde görülen olayı yeniden yaşama, kaçınma, aşırı tetikte olma ve kopukluk hissi gibi belirtilerdir; bir aydan uzun sürerse TSSB değerlendirilir.

Diğer adları: akut stres tepkisi İngilizcesi: acute stress disorder Kod: F43.0

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F43.0 Acute stress reaction” (erişim 08.10.2026)

Aleksitimi nedir? Kendi duygularını fark etmekte, ayırt etmekte ve sözle anlatmakta zorlanmak.

Kişinin kendi duygularını ifade edememesi, tanımlayamaması ya da birbirinden ayırt edememesidir. Özellikle psikosomatik (bedensel belirtilerle giden) sorunlarda ve bazı madde kullanım bozukluklarında ya da tekrarlayan travmatik yaşantılardan sonra görülebilir. Kendi başına bir bozukluk olarak da ele alınabilir.

Diğer adları: duygu körlüğü İngilizcesi: alexithymia

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “alexithymia” (erişim 19.09.2026)

Ambivalans nedir? Aynı kişiye ya da duruma karşı aynı anda hem olumlu hem olumsuz duygular beslemek.

Aynı kişi, nesne, olay ya da duruma karşı aynı anda çelişen duygu ve tutumların bir arada bulunmasıdır; örneğin birine hem sevgi hem öfke duymak. Bir konuda ne yapacağına karar verememek, kararsız kalmak anlamında da kullanılır. Terimi psikolojik anlamda ilk tanımlayan Eugen Bleuler’dir.

Diğer adları: ikircikli duygu, karışık duygular İngilizcesi: ambivalence

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “ambivalence” (erişim 19.09.2026)

Amigdala nedir? Beyinde korku ve tehlike algısında merkezi rol oynayan badem biçimli bölge.

Beynin şakak bölgesinin derininde yer alan badem biçimli bir yapıdır. Tehlikeyi fark etme, korku tepkisi ve duygusal anıların oluşmasında önemli rol oynar. Kaygı bozuklukları ve travma sonrası stres bozukluğunda amigdalanın aşırı duyarlı çalıştığı düşünülmektedir.

İngilizcesi: amygdala

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “amygdala” (erişim 08.10.2026)

Anhedoni nedir? Önceden keyif veren şeylerden artık zevk alamamak.

Normalde hoşa giden etkinliklerden ve yaşantılardan zevk alamama durumudur. Depresyon döneminin iki temel belirtisinden biridir; şizofreni gibi başka hastalıklarda da görülebilir.

Diğer adları: zevk alamama İngilizcesi: anhedonia

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “anhedonia” (erişim 19.09.2026)

Anksiyete (kaygı) nedir? Kötü bir şey olacakmış gibi hissedilen huzursuzluk, endişe ve gerginlik.

Kötü bir şey olacağı beklentisiyle yaşanan korku ve tedirginlik duygusudur; terleme, gerginlik ve kalp çarpıntısı eşlik edebilir. Zaman zaman kaygılanmak olağandır; kaygı geçmiyor ve günlük yaşamı bozuyorsa anksiyete bozukluğundan söz edilir.

Diğer adları: kaygı İngilizcesi: anxiety

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “anxiety” (erişim 19.09.2026) · MedlinePlus, “Anxiety” (erişim 19.09.2026)

Anoreksiya nervoza nedir? Kilo almaktan yoğun korku nedeniyle yemeyi aşırı kısıtlayıp tehlikeli düzeyde zayıflama.

Kilo alma korkusu ve bozulmuş beden algısı nedeniyle yemenin ciddi biçimde kısıtlandığı ve vücut ağırlığının sağlıklı düzeyin altına düştüğü yeme bozukluğudur. Tıbbi açıdan ciddi sonuçları olabilir.

İngilizcesi: anorexia nervosa Kod: F50.0

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F50.0 Anorexia nervosa” (erişim 08.10.2026)

Antidepresan nedir? Depresyon ve kaygı bozukluklarında kullanılan, beyindeki bazı haberci maddelerin dengesini etkileyen ilaç grubu.

Depresyon, kaygı bozuklukları, obsesif kompulsif bozukluk ve bazı ağrı durumlarında kullanılan ilaçlardır. Etkileri genellikle iki ila altı hafta içinde belirginleşir ve bağımlılık yapmazlar.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: depresyon ilacı İngilizcesi: antidepressant

Kaynak: NHS, “Antidepressants” (erişim 08.10.2026)

Antipsikotik nedir? Psikoz, şizofreni ve bipolar bozuklukta kullanılan, sanrı ve varsanıları azaltan ilaç grubu.

Başta dopamin olmak üzere beyindeki bazı haberci maddeleri etkileyerek sanrı, varsanı ve düşünce dağınıklığını azaltan ilaçlardır. Şizofreni ve bipolar bozuklukta temel tedavidir; bazıları düşük dozda depresyonda ek ilaç olarak kullanılır. Kilo artışı, uyku hâli ve hareket yan etkileri izlenmesi gereken başlıca yan etkilerdir.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: nöroleptik İngilizcesi: antipsychotic

Kaynak: NHS, “Antipsychotics” (erişim 08.10.2026)

Antisosyal kişilik bozukluğu nedir? Başkalarının haklarını ve kuralları sürekli çiğneme ve pişmanlık duymama örüntüsü.

Başkalarının haklarını sürekli hiçe sayma, yalan söyleme, dürtüsellik, saldırganlık ve pişmanlık duymama ile belirgin kişilik bozukluğudur; tanı 18 yaşından sonra konur.

Diğer adları: psikopati, sosyopati İngilizcesi: antisocial personality disorder Kod: F60.2

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F60.2 Dissocial personality disorder” (erişim 08.10.2026)

Apati nedir? Duygu, ilgi ve istek eksikliği; hiçbir şey yapmak istememe hâli.

Kişinin çevresine, etkinliklere ve kendi yaşamına karşı ilgi, istek ve duygusal tepkisinin belirgin biçimde azalmasıdır. Depresyon, demans, şizofreni ve bazı nörolojik hastalıklarda görülebilir. Zevk alamamayı anlatan anhedoniden farklı olarak burada harekete geçme isteği de azalır.

Diğer adları: ilgisizlik, isteksizlik İngilizcesi: apathy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “apathy” (erişim 08.10.2026)

Ayırıcı tanı nedir? Benzer belirtiler veren hastalıklar arasından doğru olanı ayırt etme süreci.

Bir kişinin belirtilerine yol açabilecek farklı hastalıkların tek tek değerlendirilip doğru tanıya ulaşılması sürecidir. Örneğin depresyon belirtilerinde tiroit hastalıkları, ilaç yan etkileri ve bipolar bozukluk da düşünülür. Bu nedenle muayenede ayrıntılı öykü alınır ve gerekirse tahlil istenir.

İngilizcesi: differential diagnosis

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “differential diagnosis” (erişim 08.10.2026)

Ayrılma kaygısı bozukluğu nedir? Sevilen kişilerden ayrılırken yaşa uygun olmayan ölçüde yoğun ve kalıcı kaygı.

Bağlanılan kişilerden ayrılma konusunda yaşa göre beklenenden fazla ve uzun süren kaygıdır; okula gitmeyi reddetme, yalnız uyuyamama ve bedensel yakınmalarla görülebilir.

İngilizcesi: separation anxiety disorder Kod: F93.0

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F93.0 Separation anxiety disorder of childhood” (erişim 08.10.2026)

Bağlanma stilleri nedir? Yakın ilişkilerde başkalarına nasıl yakınlaştığımızı ve ne kadar güvendiğimizi anlatan kalıplar.

Kişinin yakın ilişkilerde başkalarıyla kurduğu bağın kendine özgü biçimidir; öz değer duygusu ve insanlara güven bunu etkiler. Yetişkinlikteki bağlanmanın çocuklukta kurulan bağlarla ilişkili olduğu düşünülür.

Diğer adları: bağlanma stili, bağlanma türleri İngilizcesi: attachment styles

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “attachment style” (erişim 19.09.2026)

Benzodiazepin nedir? Kaygıyı hızla azaltan, uyku getiren ve uzun kullanımda bağımlılık yapabilen sakinleştirici ilaç grubu.

GABA etkisini artırarak kaygıyı hızla yatıştıran, uyku getiren ve kasları gevşeten ilaçlardır. Bağımlılık riski nedeniyle genellikle kısa süreli kullanılır ve azaltılarak bırakılır.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: benzodiazepinler, sakinleştirici İngilizcesi: benzodiazepine

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “benzodiazepines” (erişim 08.10.2026)

Beyin sisi nedir? Düşüncelerin bulanık, yavaş ve dağınık hissedilmesi.

Dikkat dağınıklığı, unutkanlık ve zihinsel yavaşlık hissini anlatan gündelik bir ifadedir; tanı değildir ve depresyon, kaygı, uykusuzluk ya da bazı hastalıklarda görülebilir.

Diğer adları: brain fog, zihin bulanıklığı İngilizcesi: brain fog

Kaynak: , “Brain fog: a narrative review of the most common mysterious cognitive disorder in COVID-19 (Molecular Neurobiology, 2022)” (erişim 08.10.2026)

Bilinçaltı nedir? Farkında olmadığımız ama duygu ve davranışlarımızı etkileyen zihinsel süreçler.

Kişinin o an farkında olmadığı ama düşünce, duygu ve davranışlarını etkileyen anı, istek ve süreçleri anlatan kavramdır. Psikanalitik kuramda merkezi bir yer tutar; günümüz psikolojisinde otomatik ve örtük zihinsel süreçler olarak da incelenir.

Diğer adları: bilinçdışı İngilizcesi: unconscious

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “unconscious” (erişim 08.10.2026)

Bilişsel çarpıtma nedir? Olayları gerçekte olduğundan farklı yorumlamamıza yol açan hatalı düşünme alışkanlığı.

Hatalı ya da gerçeğe uymayan düşünme, algılama veya inanç biçimidir; tek bir olaydan genel bir sonuç çıkarmak buna örnektir. Herkeste az ya da çok görülebilir.

Diğer adları: bilişsel çarpıtmalar, düşünce hatası İngilizcesi: cognitive distortion

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “cognitive distortion” (erişim 19.09.2026)

Bilişsel çelişki nedir? Birbiriyle çelişen inanç ve davranışlar arasında kalınca hissedilen rahatsızlık.

Kişinin birbiriyle çelişen iki düşünceye sahip olduğunda ya da davranışı inançlarıyla uyuşmadığında hissettiği gerginliktir. Kişi bu rahatsızlığı azaltmak için düşüncesini değiştirebilir, davranışını haklı çıkarabilir ya da çelişkili bilgiyi görmezden gelebilir.

Diğer adları: bilişsel uyumsuzluk İngilizcesi: cognitive dissonance

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “cognitive dissonance” (erişim 08.10.2026)

Bilişsel davranışçı terapi (BDT) nedir? Düşünceleri ve davranışları değiştirmeye odaklanan, konuşarak yapılan bir terapi türü.

Terapistin, kişinin düşünme ve davranma biçimini değiştirmesine yardım ettiği bir konuşma terapisidir. Depresyon, kaygı bozuklukları, OKB ve TSSB gibi pek çok ruhsal sorunda önerilen tedaviler arasındadır.

Diğer adları: BDT, bilişsel davranış terapisi İngilizcesi: cognitive behavioural therapy (CBT)

Kaynak: NHS, “Cognitive behavioural therapy (CBT) – Overview” (erişim 19.09.2026)

Bilişsel esneklik nedir? Durumlar değiştiğinde düşünme ve davranma biçimini ona göre uyarlayabilmek.

Durumları nesnel biçimde değerlendirebilme ve duruma uygun, esnek davranabilme yeteneğidir. Uyum sağlayabilmeyi ve adil düşünebilmeyi de içerir.

Diğer adları: zihinsel esneklik, düşünce esnekliği İngilizcesi: cognitive flexibility

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “cognitive flexibility” (erişim 19.09.2026)

Bilişsel yeniden yapılandırma nedir? Kişiyi yıpratan düşünceleri fark edip daha gerçekçi olanlarla değiştirme yöntemi.

Bilişsel terapi ve bilişsel davranışçı terapide kullanılan bir tekniktir. Danışanın kendisine zarar veren inançlarını ve bilişsel çarpıtmalarını fark etmesine, bunları çürütmesine ve daha gerçekçi, işe yarar hâle getirmesine yardım eder.

Diğer adları: düşünceleri yeniden yapılandırma İngilizcesi: cognitive restructuring

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “cognitive restructuring” (erişim 19.09.2026)

Bipolar bozukluk nedir? Duygu durumunun aşırı yükselme ve çökme dönemleri arasında gidip geldiği bir ruhsal hastalık.

Duygu durumunda aşırı değişikliklerle giden bir hastalıktır: çok taşkın ve enerjik dönemler (mani ya da hipomani) ile çok mutsuz, bitkin dönemler (depresyon) görülür. Arada iyi dönemler olur; ilaç ve konuşma terapisi yardım eder.

Diğer adları: iki uçlu bozukluk, manik depresif bozukluk İngilizcesi: bipolar disorder

Kaynak: NHS, “Bipolar disorder – Overview” (erişim 19.09.2026)

Borderline kişilik bozukluğu nedir? Duygularda, ilişkilerde ve benlik algısında belirgin dengesizlik ve dürtüsellik.

Yoğun ve hızlı değişen duygular, terk edilme korkusu, dengesiz ilişkiler, dürtüsellik ve kendine zarar verme davranışlarıyla belirgin kişilik bozukluğudur; diyalektik davranış terapisi etkilidir.

Diğer adları: sınırda kişilik bozukluğu, duygusal açıdan dengesiz kişilik bozukluğu İngilizcesi: borderline personality disorder Kod: F60.3

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F60.3 Emotionally unstable personality disorder” (erişim 08.10.2026) · NHS, “Borderline personality disorder” (erişim 08.10.2026)

Bulimiya nervoza nedir? Tekrarlayan aşırı yeme nöbetlerinin ardından kusma gibi telafi davranışlarıyla süren yeme bozukluğu.

Kısa sürede çok miktarda yemek yeme ve kontrolü kaybetme nöbetlerinin ardından kusma, müshil kullanma ya da aşırı egzersiz gibi kilo almayı önleme davranışlarının tekrarladığı bozukluktur.

İngilizcesi: bulimia nervosa Kod: F50.2

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F50.2 Bulimia nervosa” (erişim 08.10.2026)

Çift terapisi nedir? İlişkideki sorunların iki partnerle birlikte çalışıldığı terapi.

Partnerlerin birlikte katıldığı ve iletişim, çatışma, güven ve yakınlık sorunlarının ele alındığı terapi biçimidir.

Diğer adları: evlilik terapisi İngilizcesi: couples therapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “couples therapy” (erişim 08.10.2026)

Çocuk ve ergen psikiyatristi nedir? Doğumdan 18 yaşına kadar çocuk ve gençlerin ruh sağlığı alanında uzmanlaşmış hekim.

Tıp eğitiminin ardından çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanlık eğitimi almış hekimdir; doğumdan 18 yaşına kadar tanı koyar ve tedavi planlar.

Diğer adları: çocuk psikiyatristi, çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı İngilizcesi: child and adolescent psychiatrist

Kaynak: Sağlık Bakanlığı, “Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği” (erişim 08.10.2026)

Davranışsal aktivasyon nedir? Depresyonda keyif ve anlam veren etkinlikleri adım adım planlayarak artırmaya dayanan yöntem.

Depresyonda azalan etkinliklerin, ruh hâlinin düzelmesini beklemeden küçük ve planlı adımlarla yeniden yapılmasını hedefleyen bir terapi yöntemidir. Keyif ya da başarı duygusu veren etkinlikler arttıkça ruh hâlinin de düzelmesi amaçlanır. Bilişsel davranışçı terapinin önemli bir parçasıdır.

İngilizcesi: behavioral activation

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “behavioral activation” (erişim 08.10.2026)

Deliryum nedir? Bir hastalık ya da ilaca bağlı olarak aniden gelişen ve dalgalı seyreden zihin karışıklığı.

Ağır hastalık, enfeksiyon, ameliyat ya da ilaçlara bağlı olarak saatler ya da günler içinde gelişen, dikkat ve bilinç bozukluğuyla giden ani bir karışıklık hâlidir. Tıbbi aciliyettir.

Bu belirtiler aniden başladıysa ya da nefes almayı veya yutmayı zorlaştırıyorsa hemen 112’yi arayın.

İngilizcesi: delirium Kod: F05

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F05 Delirium, not induced by alcohol and other psychoactive substances” (erişim 08.10.2026) · MedlinePlus, “Delirium” (erişim 08.10.2026)

Demans nedir? Bellek ve düşünme becerilerinin günlük yaşamı bozacak kadar ilerleyici biçimde azalması.

Bellek, düşünme, yön bulma ve günlük işleri yürütme becerilerinin zamanla gerilediği ve kişinin bağımsızlığını etkilediği durumların genel adıdır; Alzheimer hastalığı en sık nedenidir.

Diğer adları: bunama İngilizcesi: dementia Kod: F00–F03

Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü, “Dementia” (erişim 08.10.2026)

Depersonalizasyon nedir? Kendi bedenine, düşüncelerine ya da duygularına dışarıdan bakıyormuş gibi hissetme.

Kişinin kendini, bedenini ya da düşüncelerini gerçek dışı, uzak ya da dışarıdan izliyormuş gibi algılamasıdır ve gerçeklikle bağ korunur. Yoğun stres ve kaygıda geçici olarak görülebilir.

Diğer adları: kendine yabancılaşma İngilizcesi: depersonalization

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “depersonalization” (erişim 08.10.2026)

Derealizasyon nedir? Çevredeki dünyanın gerçek dışı, uzak ya da rüya gibi algılanması.

Çevredeki kişilerin, nesnelerin ya da ortamın gerçek dışı, sisli, cansız ya da rüyadaymış gibi algılanmasıdır; kişi bunun bir his olduğunu bilir.

Diğer adları: dünyaya yabancılaşma İngilizcesi: derealization

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “derealization” (erişim 08.10.2026)

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) nedir? Dikkati toplamakta zorlanma, yerinde duramama ve düşünmeden hareket etme ile giden bir durum.

Beynin gelişimiyle ilgili bir bozukluktur; dikkatsizlik, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik (düşünmeden davranma) belirtileriyle kendini gösterir. Belirtiler çocuklukta başlar ve çoğu zaman yetişkinlikte de sürer.

Diğer adları: DEHB, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, dikkat eksikliği, hiperaktivite, ADHD İngilizcesi: attention deficit hyperactivity disorder (ADHD)

Kaynak: NIMH, “Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder” (erişim 19.09.2026) · NHS, “Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD)” (erişim 19.09.2026)

Disfori nedir? Genel bir hoşnutsuzluk, huzursuzluk ve keyifsizlik hâli.

Kişinin kendini huzursuz, gergin, mutsuz ve tatminsiz hissettiği ruh hâlidir ve öforinin karşıtıdır. Depresyon, kaygı bozuklukları, premenstrüel disforik bozukluk ve madde yoksunluğunda görülebilir.

İngilizcesi: dysphoria

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “dysphoria” (erişim 08.10.2026)

Dissosiyasyon nedir? Kişinin kendinden, bedeninden ya da çevresinden kopmuş gibi hissetmesi.

Psikiyatride dissosiyasyon, kişinin kendinden ve çevresinden kopmuş gibi hissetmesi ya da bazı anıları hatırlayamamasıdır. Zihnin aşırı stresle baş etme yollarından biri olarak görülür.

Diğer adları: disosiyasyon, çözülme İngilizcesi: dissociation

Kaynak: NHS, “Dissociative disorders” (erişim 19.09.2026) · APA Psikoloji Sözlüğü, “dissociation” (erişim 19.09.2026)

Dissosiyatif kimlik bozukluğu nedir? Kişide iki ya da daha fazla ayrı kimlik durumunun bulunması ve bellek boşlukları.

Kişide iki ya da daha fazla belirgin kimlik durumunun bulunduğu ve günlük olayları hatırlamada tekrarlayan boşlukların görüldüğü, çoğunlukla ağır çocukluk travmalarıyla ilişkili bozukluktur.

Diğer adları: çoklu kişilik bozukluğu İngilizcesi: dissociative identity disorder Kod: F44.8

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “dissociative identity disorder” (erişim 08.10.2026)

Distimi nedir? Yıllarca süren, daha hafif ama inatçı bir çökkünlük hâli.

Yetişkinde en az iki yıl, çocuk ve ergende en az bir yıl boyunca günlerin çoğunda görülen hafif ya da orta şiddette çökkünlüktür.

Diğer adları: kalıcı depresif bozukluk, persistan depresif bozukluk İngilizcesi: dysthymia Kod: F34.1

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F34.1 Dysthymia” (erişim 08.10.2026)

Diyalektik davranış terapisi (DBT) nedir? Yoğun duygularla baş etmeyi öğreten, kabul ile değişimi bir arada gözeten bir terapi.

Davranış terapisi, bilişsel davranışçı terapi ve bilinçli farkındalığı (mindfulness) birleştiren aşamalı bir terapidir. Kişinin hem yaşamını olduğu gibi kabul etmesine hem de değiştirmesine yardım eder; duyguları düzenlemeyi ve onlara katlanmayı öğretir. Borderline kişilik bozukluğu gibi tedavisi zor durumlar için geliştirilmiştir.

Diğer adları: DBT İngilizcesi: dialectical behavior therapy (DBT)

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “dialectical behavior therapy (DBT)” (erişim 19.09.2026)

Dopamin nedir? Beyinde hareketlerin denetimi ve duygularla ilgili işlerde rol oynayan bir kimyasal ulak.

Dopamin, sinir hücreleri arasında iletiyi sağlayan kimyasallardan (nörotransmitter) biridir; hareketlerin yönetiminde önemli rol oynar ve pek çok ruhsal durum ve duygu durumuyla ilişkilidir. Beynin belli bir bölgesinde dopamin üreten hücrelerin yıkımı Parkinson hastalığının belirtilerine yol açar. Pek çok antipsikotik ilaç, beynin bazı bölgelerinde dopaminin etkisini engelleyerek işe yarar.

İngilizcesi: dopamine

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “dopamine” (erişim 19.09.2026)

DSM-5 nedir? Ruhsal bozuklukların tanı ölçütlerini içeren, Amerikan Psikiyatri Birliği’nin el kitabı.

Amerikan Psikiyatri Birliği’nin ruhsal bozuklukların tanı ölçütlerini tanımladığı el kitabıdır; güncel sürümü 2022’de yayımlanan DSM-5-TR’dir. Klinik uygulamada ve araştırmalarda yaygın olarak kullanılır. Resmî kayıtlarda ise genellikle ICD kodları kullanılır.

Diğer adları: DSM-5-TR, DSM İngilizcesi: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM)” (erişim 08.10.2026)

Dunning-Kruger etkisi nedir? Bir konuyu az bilenlerin kendini o konuda olduğundan yetkin sanması.

Bir konuda bilgi ve becerisi az olan kişilerin kendi yetkinliklerini olduğundan yüksek değerlendirme eğilimini anlatan bilişsel bir yanlılıktır.

İngilizcesi: Dunning-Kruger effect

Kaynak: , “Unskilled and unaware of it (Journal of Personality and Social Psychology, 1999)” (erişim 08.10.2026)

Duygu düzenleme nedir? Duyguları fark etme, anlama ve yoğunluklarını uygun biçimde yönetebilme becerisi.

Kişinin duygularını fark etmesi, anlaması ve bunların yoğunluğunu ve ifadesini duruma uygun biçimde ayarlayabilmesidir. Duygu düzenleme güçlükleri borderline kişilik bozukluğu, depresyon ve kaygı bozukluklarında sık görülür. Diyalektik davranış terapisi bu beceriyi doğrudan çalışır.

İngilizcesi: emotion regulation

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “emotion regulation” (erişim 08.10.2026)

Duygudurum dengeleyici nedir? Bipolar bozuklukta aşırı yükselme ve çöküş dönemlerini önlemeye yarayan ilaçlar.

Bipolar bozuklukta mani ve depresyon dönemlerini tedavi etmek ve yeni atakları önlemek için kullanılan ilaçlardır. Lityum, valproat ve lamotrijin bu grubun bilinen örnekleridir. Bazılarında kan düzeyinin düzenli olarak ölçülmesi gerekir.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: duygudurum düzenleyici İngilizcesi: mood stabilizer

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “mood stabilizer” (erişim 08.10.2026)

Duygusal küntlük nedir? Duyguların yüze, sese ve davranışa belirgin biçimde az yansıması.

Kişinin duygularını yüz ifadesi, ses tonu ve jestleriyle dışa vurmasının belirgin biçimde azalmasıdır. Şizofrenide sık görülür; bazı ilaçlar ve depresyon da benzer bir görünüme yol açabilir.

Diğer adları: afektif küntlük, duygulanımda küntlük İngilizcesi: blunted affect

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “blunted affect” (erişim 08.10.2026)

Duygusal zeka nedir? Kendi duygularını ve başkalarının duygularını fark edip anlamak ve yönetebilmek.

Duygularla ilgili bilgiyi fark etme, anlama ve düşünürken kullanma becerisidir. Duyguları doğru algılamak, anlamak ve hem kendinde hem başkalarında düzenleyebilmek gibi yetenekleri kapsar.

Diğer adları: EQ, duygusal zeka katsayısı İngilizcesi: emotional intelligence

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “emotional intelligence” (erişim 19.09.2026)

Dürtüsellik nedir? Sonucunu düşünmeden, bir anda harekete geçme eğilimi.

Çok az düşünerek ya da hiç düşünmeden, davranışın sonuçlarını tartmadan harekete geçme eğilimidir. Özellikle risk içeren davranışlarda belirgindir. Dürtüsellik, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun (DEHB) temel belirtilerinden biridir.

Diğer adları: dürtüsel davranış, impulsivite İngilizcesi: impulsivity

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “impulsive” (erişim 19.09.2026) · NIMH, “Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder” (erişim 19.09.2026)

Ego distonik nedir? Kişiye yabancı ve kabul edilemez gelen düşünce, istek ya da dürtüler için kullanılır.

Kişinin kendi benliğiyle uyuşmayan, ona itici ya da kabul edilemez gelen dürtü, istek ya da düşünceleri anlatır. Terim psikanalitik kuramdan gelir. Örneğin takıntılar (obsesyonlar) çoğu zaman kişiye yabancı gelir; bu yüzden ego distonik diye tanımlanır.

Diğer adları: egodistonik İngilizcesi: ego-dystonic

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “ego-dystonic” (erişim 19.09.2026) · APA Psikoloji Sözlüğü, “obsession” (erişim 19.09.2026)

Ego sintonik nedir? Kişinin kendisiyle uyumlu bulduğu, rahatsızlık duymadığı düşünce ve davranışlar için kullanılır.

Kişinin bilinçli benlik algısıyla uyumlu düşünce, istek ve davranışlarını anlatır. Bunlar kişiye tehdit gibi gelmez; kişi bunlara göre rahatça davranabilir. Terimi ilk kez Sigmund Freud tanımlamıştır; karşıtı ego distoniktir.

Diğer adları: egosintonik İngilizcesi: ego-syntonic

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “ego-syntonic” (erişim 19.09.2026)

Eklektik terapi nedir? Farklı terapi ekollerinin yöntemlerini, kişinin ihtiyacına göre bir arada kullanan terapi.

Birden çok kuram ya da yaklaşımı birleştiren, farklı kaynaklardan gelen kavram ve teknikleri kullanan psikoterapilerin genel adıdır. Terapist, farklı ekollerden etkili yöntemleri seçerek tedaviyi ve terapi ilişkisini danışanın ihtiyaçlarına göre uyarlar.

Diğer adları: eklektik psikoterapi İngilizcesi: eclectic psychotherapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “eclectic psychotherapy” (erişim 19.09.2026)

Elektrokonvülsif tedavi (EKT) nedir? Genel anestezi altında beyne kısa bir elektrik uyarısı verilerek yapılan, ağır depresyonda etkili tedavi.

Genel anestezi ve kas gevşetici altında beyne kontrollü ve kısa bir elektrik uyarısı verilerek kısa bir nöbet oluşturulan tedavi yöntemidir. Ağır ya da ilaca yanıt vermeyen depresyon, katatoni ve bazı psikotik durumlarda kullanılır. En sık yan etkisi geçici bellek sorunlarıdır.

Diğer adları: EKT, elektroşok İngilizcesi: electroconvulsive therapy

Kaynak: NHS, “Electroconvulsive therapy (ECT)” (erişim 08.10.2026)

EMDR nedir? Travmatik anıların, göz hareketlerinden yararlanılarak işlendiği bir terapi yöntemi.

Göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme demektir; travmatik anıların işlenmesine yardım etmek için göz hareketlerinden yararlanan bir terapi yöntemidir. Travma sonrası stres bozukluğunda (TSSB) kullanılan tedaviler arasındadır.

Diğer adları: göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme İngilizcesi: eye movement desensitisation and reprocessing

Kaynak: NHS, “Post-traumatic stress disorder (PTSD) – Treatment” (erişim 19.09.2026)

Empati nedir? Karşındakinin duygularını onun gözünden anlayabilmek.

Bir kişiyi kendi bakış açınızdan değil, onun bakış açısından anlamak ya da onun duygularını ve düşüncelerini içinizden yaşar gibi olmaktır. Empati tek başına yardım etme isteği anlamına gelmez.

Diğer adları: duygudaşlık İngilizcesi: empathy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “empathy” (erişim 19.09.2026)

Endikasyon dışı kullanım nedir? Bir ilacın, prospektüsünde yazan kullanım alanları dışında hekim kararıyla kullanılması.

Bir ilacın ruhsatında belirtilen hastalık, yaş ya da doz dışında kullanılmasıdır. Türkiye’de bu kullanım için bazı durumlarda Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu onayı gerekir. Bilimsel kanıta dayanan endikasyon dışı kullanım psikiyatride de yaygındır.

Diğer adları: off-label kullanım İngilizcesi: off-label use

Kaynak: TİTCK, “Endikasyon Dışı İlaç Kullanımı Kılavuzu” (erişim 08.10.2026)

Enkoprezis nedir? Dört yaşından sonra dışkının tekrar tekrar istem dışı kaçırılması.

Dört yaşını geçmiş bir çocuğun dışkısını uygun olmayan yerlere tekrarlayan biçimde kaçırmasıdır; çoğu zaman altta yatan kabızlıkla ilişkilidir.

Diğer adları: kaka kaçırma İngilizcesi: encopresis Kod: F98.1

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F98.1 Nonorganic encopresis” (erişim 08.10.2026)

Enürezis nedir? Beş yaşından sonra idrarın istem dışı olarak, çoğunlukla gece uykuda kaçırılması.

Beş yaşını geçmiş bir çocuğun idrarını tekrarlayan biçimde, çoğunlukla gece uykuda istem dışı kaçırmasıdır; çoğu çocukta zamanla kendiliğinden azalır.

Diğer adları: alt ıslatma, gece altını ıslatma İngilizcesi: enuresis Kod: F98.0

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F98.0 Nonorganic enuresis” (erişim 08.10.2026)

Erteleme nedir? Yapılması gereken bir işi, zararını bile bile gereksiz yere sonraya bırakmak.

Kişinin, olumsuz sonuçlarını bildiği hâlde yapmak istediği bir işi gereksiz yere ve isteyerek geciktirmesidir. Güncel araştırmalar ertelemeyi, işin uyandırdığı kaygı ya da sıkıntı gibi duygulardan kaçmanın bir yolu olarak açıklar.

Diğer adları: erteleme alışkanlığı, prokrastinasyon İngilizcesi: procrastination

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “procrastination” (erişim 19.09.2026)

Eş bağımlılık nedir? Başkasının sorunlarını üstlenip kendi ihtiyaçlarını sürekli geri plana atma örüntüsü.

Kişinin, çoğunlukla bağımlılık ya da başka bir sorunu olan bir yakınının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koyarak onu kurtarmaya ve kontrol etmeye çalıştığı ilişki örüntüsüdür. Resmî bir tanı değildir. Sınır koymayı ve kendi ihtiyaçlarını fark etmeyi öğrenmek iyileşmenin parçasıdır.

Diğer adları: kodependans, ortak bağımlılık İngilizcesi: codependency

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “codependency” (erişim 08.10.2026)

Etken madde nedir? İlacın tedavi edici etkisini sağlayan asıl kimyasal madde.

Bir ilacın hastalık üzerinde etkili olan asıl maddesidir ve ilacın ticari adından farklıdır. Farklı adlarla satılan pek çok ilaç aynı etken maddeyi içerebilir. Aynı etken maddeyi içeren iki ilacı birlikte kullanmamak için kutudaki etken madde adına bakmak önemlidir.

Diğer adları: etkin madde, aktif madde İngilizcesi: active ingredient

Kaynak: MedlinePlus, “Generic Drugs” (erişim 08.10.2026)

Flashback nedir? Geçmişteki travmatik bir anın şu anda yeniden yaşanıyormuş gibi canlanması.

Travmatik bir olayın görüntü, ses, koku ya da bedensel duyumlarla birlikte o an yeniden oluyormuş gibi canlı biçimde yaşanmasıdır. Travma sonrası stres bozukluğunun temel belirtilerindendir. Kişi bu sırada kısa süreli olarak çevresiyle bağını kaybedebilir.

Diğer adları: geri dönüş, yeniden yaşantılama İngilizcesi: flashback

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “flashback” (erişim 08.10.2026)

Fobi nedir? Gerçekte pek tehlikesi olmayan bir şeyden ya da durumdan aşırı korkmak.

Genellikle belli bir nesne ya da durumun (hayvanlar, yükseklik, kapalı yer, kan gibi) tetiklediği bir kaygı sorunudur; şiddetli kaygı, baş dönmesi, çarpıntı ve bayılacakmış gibi hissetme görülebilir.

Diğer adları: aşırı korku İngilizcesi: phobia

Kaynak: NHS, “Phobias – Overview” (erişim 19.09.2026) · MedlinePlus, “Anxiety” (erişim 19.09.2026)

Fonksiyonel analiz nedir? Bir davranışı neyin başlattığını ve sürdürdüğünü ayrıntılı biçimde inceleme.

Bir davranışı sürdüren koşulları bulmak için o davranışın ayrıntılı olarak incelenmesidir. Terapide, danışanın davranış sorunlarının ve bunlarla bağlantılı ya da bunlara yol açtığı düşünülen etkenlerin bir arada değerlendirilmesini de anlatır.

Diğer adları: işlevsel analiz, davranış analizi İngilizcesi: functional analysis

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “functional analysis” (erişim 19.09.2026)

GABA nedir? Beyindeki uyarılmayı azaltan, sakinleştirici etkili kimyasal haberci.

Beyindeki en önemli baskılayıcı haberci maddedir ve sinir hücrelerinin aşırı uyarılmasını frenler. Benzodiazepinler, bazı uyku ilaçları ve alkol GABA etkisini artırarak sakinleştirir. Bu maddeler birlikte alındığında solunumu baskılayabileceği için dikkat gerekir.

Diğer adları: gama aminobütirik asit İngilizcesi: gamma-aminobutyric acid

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “gamma-aminobutyric acid (GABA)” (erişim 08.10.2026)

Gaslighting nedir? Birini kendi algısından, hatırladıklarından ve aklından şüphe edecek hâle getirmeye çalışmak.

Bir kişiyi kendi algılarından, yaşadıklarından ya da olayları anlayışından şüphe etmesi için ustaca yönlendirmektir. Günlük dilde kullanılan bir terimdir; adını 1938 tarihli Gaslight adlı oyundan alır.

Diğer adları: gaslight İngilizcesi: gaslighting

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “gaslight” (erişim 19.09.2026)

Ghosting nedir? Bir ilişkiyi hiçbir açıklama yapmadan, bütün iletişimi birden keserek bitirmek.

Bir ilişkinin, iletişim kanallarının hiçbir açıklama yapılmadan birden kesilmesiyle bitirilmesidir; daha çok internet üzerinden kurulan ilişkilerde kullanılan yeni bir terimdir. Geride kalan kişi yoğun sıkıntı, şaşkınlık ve öfke yaşayabilir.

Diğer adları: ortadan kaybolma İngilizcesi: ghosting

Kaynak: BMC Psychology, “Turkish adaptation of Ghosting Questionnaire: validity and reliability study” (erişim 19.09.2026)

Grup terapisi nedir? Terapistin yönettiği küçük bir grupta benzer sorunların birlikte çalışıldığı terapi.

Bir ya da iki terapistin yönetiminde benzer sorunları olan küçük bir grubun düzenli olarak bir araya geldiği terapi biçimidir. Katılımcılar birbirinden destek alır ve yalnız olmadıklarını görür. Bağımlılık, yas, sosyal kaygı ve depresyonda sık kullanılır.

İngilizcesi: group therapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “group therapy” (erişim 08.10.2026)

Halüsinasyon (varsanı) nedir? Gerçekte olmayan bir şeyi görmek, duymak, koklamak ya da hissetmek.

Gerçekte olmayan görüntü, ses, koku ya da dokunma duyularını gerçekmiş gibi algılamaktır; en sık görülen türü, kimse konuşmadığı hâlde ses duymaktır. Şizofreni gibi ruhsal hastalıkların yanı sıra alkol ve madde kullanımı, deliryum, demans ve yüksek ateş de buna yol açabilir. Yakın zamanda ölen birinin sesini kısa süre duymak yas sürecinin bir parçası olabilir.

Diğer adları: varsanı, halüsinasyonlar İngilizcesi: hallucination

Kaynak: MedlinePlus, “Hallucinations” (erişim 19.09.2026)

Hastalık kaygısı bozukluğu nedir? Ciddi bir hastalığı olduğu ya da olacağı korkusunun, normal sonuçlara rağmen sürmesi.

Kişinin muayene ve tetkik sonuçları normal olmasına rağmen ciddi bir hastalığı olduğu ya da yakalanacağı düşüncesiyle en az altı ay boyunca yoğun kaygı duymasıdır.

Diğer adları: hipokondriyazis, hastalık hastalığı, sağlık kaygısı İngilizcesi: illness anxiety disorder Kod: F45.2

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F45.2 Hypochondriacal disorder” (erişim 08.10.2026)

Heyet raporu nedir? Birden fazla hekimden oluşan sağlık kurulunun düzenlediği resmî sağlık raporu.

Engellilik, ehliyet, silah ruhsatı, askerlik ya da işe giriş gibi işlemler için hastanelerdeki sağlık kurulunun birden fazla uzmanın değerlendirmesiyle verdiği resmî rapordur.

Diğer adları: sağlık kurulu raporu İngilizcesi: medical board report

Kaynak: Sağlık Bakanlığı, “Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” (erişim 08.10.2026)

Hipersomni nedir? Gece yeterince uyunmasına rağmen gün içinde aşırı uyku isteği.

Yeterli gece uykusuna rağmen gündüz aşırı uyku hâli, uzun uyku süreleri ve uyanmakta güçlük çekilmesidir; depresyon, ilaçlar ve bazı uyku hastalıklarında görülebilir.

Diğer adları: aşırı uyku İngilizcesi: hypersomnia Kod: F51.1

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “hypersomnia” (erişim 08.10.2026)

Hipervijilans nedir? Tehlike yokken bile sürekli tetikte olma ve çevreyi kollama.

Çevredeki tehlike işaretlerine karşı sürekli tetikte olma ve aşırı dikkat hâlidir; travma sonrası stres bozukluğunun ve kaygı bozukluklarının sık belirtilerindendir.

Diğer adları: aşırı uyarılmışlık, sürekli tetikte olma İngilizcesi: hypervigilance

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “hypervigilance” (erişim 08.10.2026)

Hipnoz nedir? Dikkatin yoğunlaştığı ve telkine açıklığın arttığı bir bilinç hâli.

Odaklanmış dikkat ve artmış telkine açıklık hâlidir; tedavide hipnoterapi adıyla, eğitimli bir uzman tarafından başka yöntemlere destek olarak kullanılabilir.

Diğer adları: hipnoterapi İngilizcesi: hypnosis

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “hypnosis” (erişim 08.10.2026)

Hipomani nedir? Maniye benzeyen ama daha hafif seyreden, aşırı neşeli ya da enerjik olma dönemi.

Taşkın, aşırı neşeli ya da çabuk öfkelenen bir duygu durumunun; kendini olduğundan büyük görme, az uykuyla yetinme, çok konuşma ve düşüncelerin hızlanması gibi belirtilerle birlikte görüldüğü dönemdir. Maniye göre daha hafiftir ve tanı ölçütlerine göre en az 4 gün sürer. Bipolar bozukluğun bir türünde (bipolar II) görülür.

Diğer adları: hipomanik dönem, hipomanik epizot İngilizcesi: hypomania

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “hypomanic episode” (erişim 19.09.2026) · NHS, “Bipolar disorder – Symptoms” (erişim 19.09.2026) · APA Psikoloji Sözlüğü, “manic episode” (erişim 19.09.2026)

ICD-10 nedir? Hastalıkların kayıtlarda harf ve rakamlarla kodlandığı uluslararası sınıflandırma.

Dünya Sağlık Örgütü’nün hastalıkları harf ve rakamlardan oluşan kodlarla sınıflandırdığı sistemdir; ruhsal bozukluklar F ile başlayan kodlarla gösterilir. Türkiye’de reçete ve raporlarda ICD-10 kodları kullanılır. Daha yeni sürüm olan ICD-11 dünyada 2022’de yürürlüğe girmiştir.

Diğer adları: tanı kodu, ICD, ICD-11, Uluslararası Hastalık Sınıflandırması İngilizcesi: International Classification of Diseases

Kaynak: DSÖ ICD-10, “International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, 10th Revision” (erişim 08.10.2026)

İçe dönüklük nedir? Enerjisini yalnız kalarak toplayan ve az sayıda yakın ilişkiyi tercih eden kişilik özelliği.

Kişinin yalnız ya da az kişiyle geçirdiği zamandan enerji topladığı ve iç dünyasına daha çok yöneldiği bir kişilik özelliğidir; hastalık değildir ve sosyal fobiyle aynı şey değildir.

Diğer adları: introvert, içedönüklük İngilizcesi: introversion

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “introversion” (erişim 08.10.2026)

İçgörü nedir? Kişinin kendi duygu, düşünce ve davranışlarının altında yatan nedenleri fark etmesi.

Psikoterapide içgörü, kişinin kendisinde ya da bir başkasında görülen duygusal, düşünsel ya da davranışsal tepkilerin ve güçlüklerin altında yatan kaynakları fark etmesidir. Psikolojide bir sorunun çözümünün, çoğu zaman birden ve açıkça görünmeyen yollarla kavranması anlamında da kullanılır.

Diğer adları: iç görü, insight İngilizcesi: insight

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “insight” (erişim 19.09.2026)

İçsel çocuk nedir? İçimizde taşıdığımız çocukluk yaşantılarını ve o dönemden kalan duyguları anlatan bir benzetme.

Kişinin çocukluktan bugüne geçirdiği bütün yaşları ve çocukluk yaşantılarını içinde taşıdığı düşüncesine dayanan bir kavramdır. Kökeni genellikle Carl Jung’un görüşlerine dayandırılır.

Diğer adları: iç çocuk İngilizcesi: inner child

Kaynak: International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-being, “Health throughout the lifespan: The phenomenon of the inner child…” (erişim 19.09.2026)

İnkâr nedir? Kabul edilmesi zor bir gerçeği yokmuş gibi davranarak görmezden gelme.

Kişinin kaygı ya da acı veren bir gerçeği, duyguyu ya da durumu farkında olmadan kabul etmemesi biçimindeki savunma mekanizmasıdır. Kısa süreli inkâr ağır bir kayıp ya da tanı karşısında koruyucu olabilir. Uzun sürdüğünde ise tedaviyi ve gerekli değişiklikleri geciktirebilir.

Diğer adları: inkar, yadsıma İngilizcesi: denial

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “denial” (erişim 08.10.2026)

İnsomni nedir? Uykuya dalma, uykuyu sürdürme ya da erken uyanma sorununun günlük yaşamı etkilemesi.

Uygun ortam ve zaman olmasına rağmen uykuya dalmakta, uykuyu sürdürmekte ya da sabah erken uyanmakta güçlük çekilmesi ve bunun gündüz yorgunluğa yol açmasıdır.

Diğer adları: uykusuzluk, uykusuzluk bozukluğu, insomnia İngilizcesi: insomnia Kod: F51.0

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F51.0 Nonorganic insomnia” (erişim 08.10.2026) · NHS, “Insomnia” (erişim 08.10.2026)

İntihar düşüncesi nedir? Yaşamına son verme ya da ölmek isteme üzerine düşünceler.

Kişinin ölmeyi istemesi ya da yaşamına son vermeyi düşünmesidir; geçici düşüncelerden ayrıntılı plana kadar uzanabilir. Her zaman ciddiye alınmalı ve vakit kaybetmeden yardım istenmelidir.

Şu anda kendinize zarar verme düşünceniz varsa yalnız kalmayın ve hemen 112’yi arayın. Bir yakınınız için endişeleniyorsanız da 112’yi arayabilirsiniz.

Diğer adları: suisidal düşünce, ölüm düşüncesi İngilizcesi: suicidal ideation

Kaynak: NIMH, “Suicide Prevention” (erişim 08.10.2026) · Dünya Sağlık Örgütü, “Suicide” (erişim 08.10.2026)

Jenerik ilaç nedir? Orijinal ilaçla aynı etken maddeyi aynı miktarda içeren, farklı adla satılan ilaç.

Patent süresi biten bir ilacın aynı etken maddeyi, aynı dozda ve aynı biçimde içeren eşdeğeridir. Ruhsat almadan önce orijinal ilaçla vücutta benzer düzeye ulaştığını göstermesi gerekir.

Diğer adları: muadil ilaç, eşdeğer ilaç İngilizcesi: generic drug

Kaynak: TİTCK, “Eşdeğer (jenerik) ilaçlar” (erişim 08.10.2026)

Kabul ve kararlılık terapisi (ACT) nedir? Zor düşünce ve duygularla savaşmak yerine onları kabul edip değerlere yönelmeyi öğreten terapi.

Zor düşünce ve duyguları bastırmaya çalışmak yerine onları fark edip kabul etmeyi ve kişinin kendi değerlerine uygun adımlar atmasını hedefleyen bir terapi yaklaşımıdır. Bilinçli farkındalık uygulamalarından yararlanır. Kaygı, depresyon ve kronik ağrıda kullanılır.

Diğer adları: ACT İngilizcesi: acceptance and commitment therapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “acceptance and commitment therapy (ACT)” (erişim 08.10.2026)

Karşı aktarım nedir? Terapistin, danışanına karşı içinde uyanan kendi duygu ve tepkileri.

Terapistin danışana ve danışanın aktarımına karşı, çoğu zaman farkında olmadan verdiği duygusal tepkilerdir. Bu tepkiler terapistin kendi ihtiyaç ve çatışmalarından beslenir. Eskiden terapiye engel sayılırdı; bugün, terapist bunların farkında olup üzerinde düşündüğünde danışanın başkalarını nasıl etkilediğini anlamaya yardım edebileceği kabul edilir.

Diğer adları: karşıaktarım, kontrtransferans İngilizcesi: countertransference

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “countertransference” (erişim 19.09.2026)

Karşıt olma karşı gelme bozukluğu nedir? Çocuğun yetişkinlere karşı sürekli öfkeli, inatçı ve karşı gelen bir tutum içinde olması.

Çocuk ya da ergende en az altı ay süren öfkeli ve huysuz ruh hâli, tartışmacı ve kurallara karşı gelen davranışlar ile kin tutma örüntüsüdür.

Diğer adları: KOKGB İngilizcesi: oppositional defiant disorder Kod: F91.3

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F91.3 Oppositional defiant disorder” (erişim 08.10.2026)

Katarsis nedir? Uzun süre içte tutulan güçlü duyguların dışa vurulup rahatlanması.

Genel anlamda, uzun süre içte tutulan güçlü duyguların boşalmasıdır. Psikanalitik kuramda, travmatik olaylara bağlı bastırılmış duyguların, bu olaylar yeniden bilince getirilip yaşandığında dışa vurulmasını anlatır. Kelime Yunancada “arınma” anlamına gelir.

Diğer adları: arınma, duygusal boşalım İngilizcesi: catharsis

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “catharsis” (erişim 19.09.2026)

Katatoni nedir? Hareketsizlik, konuşmama ya da tuhaf ve tekrarlayan hareketlerle giden ciddi bir durum.

Kişinin uzun süre hareketsiz kalması, konuşmaması, yemek yememesi, garip duruşlarda kalması ya da amaçsız tekrarlayan hareketler yapmasıyla belirgin bir durumdur. Şizofreni, bipolar bozukluk, depresyon ve bazı tıbbi hastalıklarda görülebilir. Hızlı tedavi edilmesi gereken ciddi bir tablodur.

Bu belirtiler aniden başladıysa ya da nefes almayı veya yutmayı zorlaştırıyorsa hemen 112’yi arayın.

İngilizcesi: catatonia

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “catatonia” (erişim 08.10.2026)

Kendine zarar verme nedir? Kişinin bunalımla baş etmek için bedenine bilerek zarar vermesi.

Kesme, yakma ya da vurma gibi yollarla kişinin bedenine bilerek zarar vermesidir; çoğu zaman yoğun duygularla baş etme çabasıdır ve profesyonel destek gerektirir.

Şu anda kendinize zarar verme düşünceniz varsa yalnız kalmayın ve hemen 112’yi arayın. Bir yakınınız için endişeleniyorsanız da 112’yi arayabilirsiniz.

Diğer adları: kendini yaralama İngilizcesi: self-harm

Kaynak: NHS, “Self-harm” (erişim 08.10.2026)

Kesilme sendromu nedir? Bazı ilaçlar aniden bırakıldığında ortaya çıkan baş dönmesi, elektrik çarpması hissi gibi geçici belirtiler.

Antidepresan gibi ilaçlar birden kesildiğinde ya da doz hızla düşürüldüğünde görülen baş dönmesi, bulantı, huzursuzluk ve elektrik çarpması hissi gibi belirtilerdir. Bağımlılık anlamına gelmez; ilacı hekimle yavaş azaltmak riski düşürür.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: antidepresan kesilme sendromu, beyin zapsı İngilizcesi: antidepressant discontinuation syndrome

Kaynak: NHS, “Stopping or coming off antidepressants” (erişim 08.10.2026)

Kişilik bozukluğu nedir? Düşünme, hissetme ve ilişki kurma biçiminin katı ve uzun süreli olarak sorun yaratması.

Kişinin düşünme, duygu ve davranış örüntülerinin genç yaşlardan itibaren katı ve kalıcı biçimde toplumsal beklentilerden saptığı ve sıkıntıya ya da işlev kaybına yol açtığı durumların genel adıdır.

İngilizcesi: personality disorder Kod: F60

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F60 Specific personality disorders” (erişim 08.10.2026)

Kleptomani nedir? İhtiyaç olmadığı hâlde eşya çalma dürtüsüne karşı koyamama.

Kişisel kullanım ya da maddi değer için gerekmediği hâlde eşya çalma dürtüsüne tekrarlayan biçimde karşı koyamamaktır; çalmadan önce gerginlik, sonra rahatlama hissedilir.

Diğer adları: çalma hastalığı İngilizcesi: kleptomania Kod: F63.2

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F63.2 Pathological stealing [kleptomania]” (erişim 08.10.2026)

Klinik psikolog nedir? Psikoloji lisansından sonra klinik psikoloji alanında yüksek lisans yapmış ruh sağlığı uzmanı.

Psikoloji lisansının ardından klinik psikoloji yüksek lisansı yapmış uzmandır; psikolojik değerlendirme ve psikoterapi uygular, ilaç yazamaz.

Diğer adları: uzman klinik psikolog İngilizcesi: clinical psychologist

Kaynak: Sağlık Bakanlığı, “Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik” (erişim 08.10.2026)

Komorbidite nedir? Bir kişide aynı anda birden fazla hastalığın bulunması.

Bir kişide aynı anda birden fazla hastalık ya da bozukluğun bulunmasıdır. Örneğin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna (DEHB) çoğu zaman öğrenme güçlüğü, uyku sorunları, kaygı ya da depresyon eşlik eder. Birlikte görülen hastalıklar tanıyı ve tedaviyi zorlaştırabilir.

Diğer adları: eş tanı, birlikte görülen hastalık, ek hastalık İngilizcesi: comorbidity

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “comorbidity” (erişim 19.09.2026) · NIMH, “Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder” (erişim 19.09.2026)

Kompulsiyon nedir? Sıkıntıyı geçici olarak azaltmak için yapmak zorunda hissedilen, tekrar tekrar yapılan davranış.

Kişinin bir takıntının yarattığı sıkıntıyı geçici olarak azaltmak için yapmak zorunda hissettiği, tekrarlayan davranış ya da zihinsel eylemdir. El yıkamak, kapıları tekrar tekrar kontrol etmek, saymak ya da dua etmek örnek verilebilir. Kişi bundan zevk almaz; rahatlama kısa sürer. Obsesif kompulsif bozukluğun (OKB) iki ana belirtisinden biridir.

Diğer adları: zorlantı, zorlantılı davranış İngilizcesi: compulsion

Kaynak: NHS, “Obsessive compulsive disorder (OCD) – Overview” (erişim 19.09.2026) · APA Psikoloji Sözlüğü, “compulsion” (erişim 19.09.2026)

Konversiyon bozukluğu nedir? Nörolojik bir hastalıkla açıklanamayan bayılma, nöbet, güçsüzlük ya da duyu kaybı gibi belirtiler.

Güçsüzlük, bayılma, nöbet ya da duyu kaybı gibi gerçek ve istem dışı belirtilerin nörolojik bir hastalıkla açıklanamadığı durumdur; kişi belirtileri taklit etmez.

Diğer adları: fonksiyonel nörolojik belirti bozukluğu, psikojenik nöbet İngilizcesi: conversion disorder Kod: F44

Kaynak: NHS, “Functional neurological disorder (FND)” (erişim 08.10.2026)

Kortizol nedir? Böbrek üstü bezlerinden salgılanan ve stres anında artan hormon.

Böbrek üstü bezlerinden salgılanan ve stres anında enerji sağlamak için yükselen bir hormondur. Uyku-uyanıklık döngüsü, bağışıklık ve kan şekeri üzerinde etkilidir. Uzun süren stres kortizol düzenini bozarak uyku, ruh hâli ve bedensel sağlık üzerinde olumsuz etki yapabilir.

Diğer adları: stres hormonu İngilizcesi: cortisol

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “cortisol” (erişim 08.10.2026)

Kumar bağımlılığı nedir? Zarar görmesine rağmen kumar oynamayı bırakamama ve kontrolü kaybetme.

Maddi, ailevi ve işle ilgili zararlara rağmen kumar oynamanın sürdüğü, kaybı geri kazanmak için daha fazla oynandığı ve kontrolün yitirildiği davranışsal bağımlılıktır.

Diğer adları: kumar oynama bozukluğu, patolojik kumar İngilizcesi: gambling disorder Kod: F63.0

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F63.0 Pathological gambling” (erişim 08.10.2026)

Lohusalık depresyonu nedir? Doğumdan sonraki haftalar ya da aylar içinde başlayan depresyon.

Doğumdan sonraki ilk aylarda başlayan ve iki haftadan uzun süren çökkünlük, yoğun kaygı, suçluluk ve bebekle bağ kurmakta zorlanma gibi belirtilerle giden depresyondur. Birkaç gün süren hafif annelik hüznünden farklıdır.

Diğer adları: doğum sonrası depresyon, postpartum depresyon İngilizcesi: postpartum depression Kod: F53

Kaynak: NHS, “Postnatal depression” (erişim 08.10.2026)

Madde kullanım bozukluğu nedir? Alkol ya da bir maddenin zarar vermesine rağmen kontrolsüz biçimde kullanılmaya devam edilmesi.

Alkol ya da uyuşturucu bir maddenin sağlık, ilişki ve iş sorunlarına yol açmasına rağmen kontrol edilemeyen biçimde kullanıldığı; isteklenme, tolerans ve yoksunluğun görülebildiği bozukluktur.

Diğer adları: madde bağımlılığı, uyuşturucu bağımlılığı, alkol bağımlılığı İngilizcesi: substance use disorder Kod: F10–F19

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F10–F19 Mental and behavioural disorders due to psychoactive substance use” (erişim 08.10.2026)

Majör depresif bozukluk nedir? En az iki hafta süren ve günlük yaşamı bozan çökkünlük ya da zevk alamama hâli.

En az iki hafta boyunca neredeyse her gün çökkün ruh hâli ya da ilgi kaybının uyku, iştah, enerji ve dikkat değişiklikleriyle birlikte görüldüğü ve işlevi bozan bir hastalıktır.

Diğer adları: majör depresyon, klinik depresyon, depresif epizod İngilizcesi: major depressive disorder Kod: F32–F33

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F32 Depressive episode” (erişim 08.10.2026) · NIMH, “Depression” (erişim 08.10.2026)

Mani nedir? Kişinin günlerce aşırı neşeli, enerjik ya da öfkeli olduğu, uykuya pek ihtiyaç duymadığı dönem.

Psikiyatride mani, duygu durumunun taşkın, aşırı neşeli ya da çabuk öfkelenen bir hâle geldiği dönemdir. Çok konuşma, düşüncelerin hızlanması, kendini olduğundan büyük görme, az uykuyla yetinme ve aşırı harcama gibi sonucu kötü olabilecek davranışlar eşlik edebilir. Tanı ölçütlerine göre en az bir hafta sürer ve bipolar bozukluğun belirleyici özelliğidir.

Diğer adları: manik dönem, manik atak, manik epizot İngilizcesi: mania

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “manic episode” (erişim 19.09.2026) · NHS, “Bipolar disorder – Symptoms” (erişim 19.09.2026)

Maruz bırakma terapisi nedir? Korkulan şeyle planlı biçimde ve tekrar tekrar yüzleşerek korkuyu azaltma yöntemi.

Kaygı bozukluklarının tedavisinde etkili bir davranış terapisi yöntemidir. Kişi korktuğu şeyle gerçek hayatta ya da hayal ederek, planlı ve tekrarlayan biçimde karşılaşır; tekrarlandıkça kaygı azalır, korkulan sonucun gerçekleşmediği görülür ve kişinin kendine güveni artar.

Diğer adları: maruz bırakma, yüzleştirme terapisi İngilizcesi: exposure therapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “exposure therapy” (erişim 19.09.2026)

Melatonin nedir? Karanlıkta salgılanan ve uyku saatini düzenleyen hormon.

Karanlıkta beyindeki epifiz bezinden salgılanan ve vücuda uyku zamanının geldiğini bildiren hormondur; ilaç olarak da uyku düzeni sorunlarında kullanılır.

Diğer adları: uyku hormonu İngilizcesi: melatonin

Kaynak: MedlinePlus, “Melatonin” (erişim 08.10.2026)

Mentalizasyon nedir? Kendimizin ve başkalarının davranışlarının ardındaki duygu, düşünce ve niyetleri anlayabilmek.

Kişinin kendi ruh hâlini ve başkalarınınkini anlayabilmesi, böylece kendisinin ve başkalarının niyetlerini ve duygularını kavrayabilmesidir. Sağlıklı kişilik gelişiminin bir parçası olduğu ve çocuğun ebeveynine güvenli bağlanmasıyla kazanıldığı düşünülür. Borderline kişilik bozukluğunun tedavisi için mentalizasyona dayalı bir terapi (MBT) geliştirilmiştir.

Diğer adları: zihinselleştirme, yansıtıcı işlevsellik İngilizcesi: mentalization

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “mentalization” (erişim 19.09.2026)

Mevsimsel duygudurum bozukluğu nedir? Her yıl aynı mevsimde, çoğunlukla kışın başlayıp ilkbaharda geçen depresyon.

Yılın belirli dönemlerinde, sıklıkla günlerin kısaldığı sonbahar ve kış aylarında tekrarlayan depresyon dönemleridir; aşırı uyku, iştah artışı ve enerji düşüklüğü sık görülür.

Diğer adları: kış depresyonu, mevsimsel depresyon İngilizcesi: seasonal affective disorder

Kaynak: NHS, “Seasonal affective disorder (SAD)” (erişim 08.10.2026)

Mindfulness (bilinçli farkındalık) nedir? Dikkati, o an içimizde ve çevremizde olup bitene vermek.

Dikkati an be an, içimizde ve çevremizde olup bitene vermektir: bedenimizdeki duyumları, düşüncelerimizi ve duygularımızı oldukları anda fark etmek. Araştırmalar stres, kaygı ve depresyonda yardımcı olabildiğini gösteriyor.

Diğer adları: bilinçli farkındalık, farkındalık İngilizcesi: mindfulness

Kaynak: NHS, “Mindfulness” (erişim 19.09.2026)

Motivasyonel görüşme nedir? Kişinin değişim konusundaki kararsızlığını yargılamadan çözmesine yardım eden görüşme yöntemi.

Kişinin bir davranışı değiştirme konusundaki ikircikliliğini yargılamadan ele alan ve kendi değişim nedenlerini bulmasına yardım eden danışmanlık yöntemidir. Alkol ve madde kullanımı, sigara bırakma ve tedaviye uyum gibi alanlarda kullanılır.

İngilizcesi: motivational interviewing

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “motivational interviewing” (erişim 08.10.2026)

Mükemmeliyetçilik nedir? Kusursuz olmayı hedefleyip en küçük hatayı bile başarısızlık sayma eğilimi.

Kendine ya da başkalarına çok yüksek ve katı standartlar koyma, hataya tahammül edememe ve kendini sürekli eleştirme eğilimidir; kaygı ve tükenmişlikle ilişkilidir.

İngilizcesi: perfectionism

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “perfectionism” (erişim 08.10.2026)

Narkolepsi nedir? Gün içinde aniden ve karşı konulamaz biçimde uykuya dalma ile giden uyku hastalığı.

Gün içinde karşı konulamayan uyku ataklarıyla giden nörolojik bir uyku hastalığıdır; bazı kişilerde güçlü duygularla tetiklenen ani kas gücü kaybı (katapleksi) da görülür.

İngilizcesi: narcolepsy Kod: G47.4

Kaynak: NHS, “Narcolepsy” (erişim 08.10.2026)

Narsisizm nedir? Kişinin kendine aşırı hayran olması ve her şeyi kendi etrafında görmesi.

Aşırı kendini sevme ya da ben merkezcilik hâlidir. Psikanalitik kuramda ise kişinin kendi benliğini ya da bedenini ilgisinin ve cinsel enerjisinin (libido) odağı yapmasını anlatır.

Diğer adları: narsist, narsistlik, özseverlik İngilizcesi: narcissism

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “narcissism” (erişim 19.09.2026)

Noradrenalin nedir? Dikkat, uyanıklık ve stres tepkisinde rol oynayan kimyasal haberci.

Hem beyinde sinir hücreleri arasında haberci madde hem de vücutta stres hormonu olarak görev yapan bir kimyasaldır. Dikkat, uyanıklık, enerji ve savaş ya da kaç tepkisinde rol oynar. SNRI grubu antidepresanlar ve bazı DEHB ilaçları noradrenalin üzerinden etki eder.

Diğer adları: norepinefrin İngilizcesi: norepinephrine

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “norepinephrine” (erişim 08.10.2026)

Nöroplastisite nedir? Beynin öğrenme ve deneyimle kendini yeniden düzenleyebilme yeteneği.

Beynin yaşam boyu yeni bağlantılar kurarak ve var olanları güçlendirip zayıflatarak deneyime uyum sağlama yeteneğidir. Öğrenme, iyileşme ve alışkanlık değiştirme bu özellik sayesinde mümkündür. Terapilerin ve bazı ilaç tedavilerinin etkisinde de rol oynadığı düşünülmektedir.

Diğer adları: beyin esnekliği, nöral plastisite İngilizcesi: neuroplasticity

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “neuroplasticity” (erişim 08.10.2026)

Nörotransmitter nedir? Sinir hücrelerinin birbirine mesaj iletmek için kullandığı kimyasal madde.

Sinir hücrelerinin (nöronlar) salgıladığı ve sinir sinyalinin bir hücreden ötekine, aralarındaki bağlantı noktalarından (sinaps) geçmesini sağlayan kimyasal maddelerin genel adıdır. Serotonin, noradrenalin, dopamin ve glutamat bunlara örnektir. Bazıları karşıdaki hücreyi genellikle uyarır, bazıları ise baskılar.

Diğer adları: sinir ileticisi, nöroileti maddesi İngilizcesi: neurotransmitter

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “neurotransmitter” (erişim 19.09.2026)

Nüks nedir? Düzelme döneminden sonra hastalık belirtilerinin yeniden ortaya çıkması.

Tedaviyle düzelme sağlandıktan sonra hastalık belirtilerinin yeniden ortaya çıkmasıdır; ilacı erken bırakmak, yoğun stres ve madde kullanımı riski artırır.

Diğer adları: relaps, hastalığın tekrarlaması İngilizcesi: relapse

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “relapse” (erişim 08.10.2026)

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) nedir? İstenmeyen takıntılı düşünceler ve bunları yatıştırmak için yapılan tekrarlayıcı davranışlarla süren bozukluk.

Kişinin istemediği ve kaygı veren düşüncelerin (obsesyon) ve bu kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranış ya da zihinsel eylemlerin (kompulsiyon) zaman aldığı ve yaşamı bozduğu bozukluktur.

Diğer adları: OKB, takıntı hastalığı İngilizcesi: obsessive-compulsive disorder Kod: F42

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F42 Obsessive-compulsive disorder” (erişim 08.10.2026)

Obsesyon (takıntı) nedir? İstemeden tekrar tekrar akla gelen ve sıkıntı veren düşünce, görüntü ya da dürtü.

Kişinin zihnine istemeden ve tekrar tekrar gelen, belirgin kaygı, tiksinti ya da huzursuzluk yaratan düşünce, görüntü veya dürtüdür. Mikrop bulaşma korkusu, eşyaların belli bir düzende olması ihtiyacı ve sürekli şüphe duyma sık görülen örneklerdir. Kişi çoğu zaman bu düşünceyi bastırmaya ya da bir kompulsiyonla etkisizleştirmeye çalışır.

Diğer adları: takıntı, saplantı, obsesif düşünce İngilizcesi: obsession

Kaynak: NHS, “Obsessive compulsive disorder (OCD) – Overview” (erişim 19.09.2026) · APA Psikoloji Sözlüğü, “obsession” (erişim 19.09.2026)

Oksitosin nedir? Doğum, emzirme ve insanlar arası yakınlaşmada rol oynayan bir hormon.

Beyindeki hipotalamusta üretilen bir maddedir; kana karışınca hormon, beyinde ise sinirler arası ileti maddesi (nörotransmitter) gibi çalışır. En çok doğumda rahim kasılmalarını ve emzirmede sütün gelmesini kolaylaştırmasıyla bilinir. Sosyal yakınlaşmayı kolaylaştıran bir madde olarak tanınır; ebeveyn davranışlarını etkilediği de gösterilmiştir.

İngilizcesi: oxytocin

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “oxytocin” (erişim 19.09.2026)

Otizm spektrum bozukluğu nedir? Sosyal iletişimde güçlük ile tekrarlayan davranışlar ve sınırlı ilgilerle belirgin gelişimsel farklılık.

Erken çocukluktan itibaren sosyal iletişim ve etkileşimde güçlükler ile tekrarlayıcı davranışlar, sınırlı ilgiler ve duyusal hassasiyetlerle belirgin nörogelişimsel bir durumdur.

Diğer adları: otizm, OSB İngilizcesi: autism spectrum disorder Kod: F84

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F84 Pervasive developmental disorders” (erişim 08.10.2026) · NIMH, “Autism Spectrum Disorder” (erişim 08.10.2026)

Oyun terapisi nedir? Çocuğun duygularını oyun aracılığıyla anlattığı ve işlediği terapi.

Çocukların duygu ve yaşantılarını sözcükler yerine oyun yoluyla ifade ettiği ve terapistin bunu tedavide kullandığı yöntemdir; genellikle 3–12 yaş arası çocuklarda uygulanır.

İngilizcesi: play therapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “play therapy” (erişim 08.10.2026)

Öğrenilmiş çaresizlik nedir? Ne yapsa sonucu değiştiremeyeceğini öğrenen kişinin denemeyi bırakması.

Kontrol edilemeyen olumsuz deneyimler tekrarlandıktan sonra, durum değişse bile çaba göstermenin işe yaramayacağına inanılması ve pasifleşilmesidir; depresyonla ilişkilendirilir.

İngilizcesi: learned helplessness

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “learned helplessness” (erişim 08.10.2026)

Öz saygı nedir? Kişinin kendine verdiği değer ve kendini nasıl gördüğü.

Kişinin kendini genel olarak değerli ve kabul edilebilir bulma derecesidir. Düşük öz saygı depresyon, kaygı ve ilişki sorunlarıyla ilişkilidir. Başarılara bağlı olmayan ve koşulsuz bir kendini kabul sağlıklı öz saygının temelidir.

Diğer adları: benlik saygısı, özsaygı İngilizcesi: self-esteem

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “self-esteem” (erişim 08.10.2026)

Öz şefkat nedir? Hata ve eksiklerimize karşı kendimizi eleştirmek yerine anlayışla yaklaşmak.

Kişinin kendi yetersizliklerine ve başarısızlıklarına eleştirmeden yaklaşmasıdır. Kökeni Budist düşünceye dayanır; kişiyi kendini eleştirmenin olumsuz duygularından koruyarak iyi oluşu destekleyebileceği düşünülür.

Diğer adları: öz-şefkat, kendine şefkat, self-compassion İngilizcesi: self-compassion

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “self-compassion” (erişim 19.09.2026)

Özgül öğrenme güçlüğü nedir? Normal zihinsel kapasiteye rağmen okuma, yazma ya da matematikte belirgin ve kalıcı güçlük.

Zihinsel kapasite ve eğitim olanakları yeterli olduğu hâlde okuma (disleksi), yazma (disgrafi) ya da matematik (diskalkuli) becerilerinde yaşa göre belirgin güçlük olmasıdır.

Diğer adları: disleksi, diskalkuli, disgrafi, öğrenme bozukluğu İngilizcesi: specific learning disorder Kod: F81

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F81 Specific developmental disorders of scholastic skills” (erişim 08.10.2026)

Özgüven nedir? Kişinin kendi becerilerine ve yargılarına duyduğu güven.

Kişinin kendi becerilerine, kararlarına ve zorluklarla baş edebileceğine duyduğu güvendir; kişinin kendine verdiği değeri anlatan öz saygıdan biraz farklıdır.

Diğer adları: kendine güven İngilizcesi: self-confidence

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “self-confidence” (erişim 08.10.2026)

Panik atak nedir? Ortada gerçek bir tehlike yokken aniden başlayan, dakikalar süren yoğun korku nöbeti.

Gerçek bir tehlike yokken aniden başlayan yoğun korku ve dehşet nöbetidir. Çarpıntı, nefes darlığı, göğüste ağrı, terleme ve baş dönmesi olabilir; kişi öleceğini ya da kontrolünü kaybedeceğini düşünebilir. Atakların çoğu 5–20 dakika sürer; korkutucudur ama tehlikeli değildir. Aynı belirtiler başka hastalıklarda da görülebildiği için, ilk kez yaşanıyorsa bir hekime başvurmak gerekir.

Diğer adları: panik nöbeti, kaygı atağı İngilizcesi: panic attack

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “panic attack” (erişim 19.09.2026) · NHS, “Panic disorder” (erişim 19.09.2026)

Paranoya nedir? Başkalarının size kötülük yapmaya çalıştığına dair yersiz ve güçlü şüphe ya da inanç.

Paranoya, kişinin başkalarının kendisine karşı düzen kurduğu, onu zehirlemeye ya da kötülemeye çalıştığı gibi yersiz ve süreklilik gösteren inançlar taşımasını anlatır. Eskiden ayrı bir hastalık adı olarak kullanılırdı; bugün bu tablo sanrılı bozukluğun kötülük görme türünün karşılığı sayılır. Yersiz korku ve şüphe içeren inançlar psikozda da görülebilir.

Diğer adları: paranoid düşünce, kuşkuculuk İngilizcesi: paranoia

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “paranoia” (erişim 19.09.2026) · MedlinePlus, “Psychosis” (erişim 19.09.2026)

Pasif agresif davranış nedir? Öfkeyi açıkça söylemek yerine dolaylı yollardan, örneğin başkalarını sürekli bekleterek göstermek.

Görünüşte masum, kazara ya da tarafsız olan ama dolaylı yoldan, farkında olunmayan bir öfkeyi dışa vuran davranış biçimidir. Başkalarını sürekli bekletip onların buna neden kızdığına şaşırmak buna örnektir.

Diğer adları: pasif agresif, pasif agresiflik İngilizcesi: passive-aggressive

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “passive-aggressive” (erişim 19.09.2026)

Pedagog nedir? Çocuk eğitimi ve gelişimi konusunda çalışan kişi için kullanılan ad.

Çocuk gelişimi ve eğitimi alanında çalışan uzmanı anlatan genel bir addır; Türkiye’de tanı koyma ya da tedavi etme yetkisi olan bir sağlık mesleği değildir.

İngilizcesi: pedagogue

Kaynak: TDK Güncel Türkçe Sözlük, “pedagog” (erişim 08.10.2026)

Plasebo nedir? Etken madde içermeyen ama kişinin beklentisi nedeniyle iyileşme hissi yaratabilen ilaç ya da uygulama.

Etkin bir madde içermeyen tablet ya da uygulamadır; kişinin beklentisiyle görülen iyileşmeye plasebo etkisi denir. İlaç araştırmalarında gerçek etkiyi ayırt etmek için karşılaştırma olarak kullanılır.

Diğer adları: plasebo etkisi, nosebo İngilizcesi: placebo

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “placebo” (erişim 08.10.2026)

Prefrontal korteks nedir? Beynin alın bölgesinde, planlama, karar verme ve dürtü kontrolünü yöneten kısmı.

Beynin ön kısmında, alnın hemen arkasında bulunan bölgedir. Planlama, karar verme, dikkat, dürtüleri frenleme ve duyguları düzenleme gibi yürütücü işlevleri yönetir. Bu bölge yirmili yaşların ortasına kadar gelişmeye devam eder.

İngilizcesi: prefrontal cortex

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “prefrontal cortex” (erişim 08.10.2026)

Premenstrüel disforik bozukluk (PMDD) nedir? Adet öncesi haftada belirgin çökkünlük, öfke ve kaygının günlük yaşamı bozacak kadar ağırlaşması.

Adetten önceki son haftada başlayıp adetle birlikte azalan belirgin duygudurum dalgalanması, öfke, çökkünlük ve kaygının iş ve ilişkileri bozduğu ve PMS’den daha ağır olan bir durumdur.

Diğer adları: PMDD, adet öncesi depresyon İngilizcesi: premenstrual dysphoric disorder

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “premenstrual dysphoric disorder (PMDD)” (erişim 08.10.2026)

Psikiyatrist nedir? Ruhsal hastalıkların tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış, ilaç yazabilen hekim.

Tıp fakültesinden sonra ruh sağlığı ve hastalıkları alanında uzmanlık eğitimi almış hekimdir; tanı koyar, gerektiğinde ilaç tedavisi başlatır ve psikoterapi uygulayabilir.

Diğer adları: psikiyatri uzmanı, ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı İngilizcesi: psychiatrist

Kaynak: Sağlık Bakanlığı, “Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği” (erişim 08.10.2026)

Psikodinamik terapi nedir? Bugünkü sorunların kökünü farkında olmadığımız duygu ve düşüncelerde arayan konuşma terapisi.

Psikanaliz geleneğinden gelen ve kişinin davranışlarını farkında olmadığı (bilinçdışı) güçlerle açıklayan terapi türlerinin ortak adıdır. Kendini anlamaya ve bilinçdışında olanı anlamlandırmaya önem verir; terapide aktarımın incelenmesi de ortak özelliklerindendir.

Diğer adları: dinamik psikoterapi, psikodinamik psikoterapi İngilizcesi: psychodynamic psychotherapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “psychodynamic psychotherapy” (erişim 19.09.2026)

Psikoeğitim nedir? Hastaya ve ailesine, hastalığı ve tedavisini anlaşılır biçimde anlatan bilgilendirme.

Bir ruhsal hastalık ya da ruhsal etkisi olan bir sağlık sorunu hakkında hastalara ve ailelerine sade bir dille verilen yazılı veya sözlü bilgidir. Hastalığı, tedavisini, uzun vadede nasıl seyredebileceğini ve günlük yaşamda onunla nasıl baş edileceğini anlatır. Amaçlardan biri de hastalığa yapışan damgalanmayı azaltmak ve böylece yardım istemenin önündeki bir engeli kaldırmaktır.

Diğer adları: psikoedükasyon İngilizcesi: psychoeducation

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “psychoeducation” (erişim 19.09.2026)

Psikolojik danışman nedir? Psikolojik danışmanlık ve rehberlik eğitimi almış, okul ve danışma merkezlerinde çalışan uzman.

Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik bölümünden mezun olan ve eğitim, kariyer ve uyum sorunlarında danışmanlık yapan uzmandır; psikologdan farklı bir meslektir.

Diğer adları: PDR uzmanı, rehber öğretmen İngilizcesi: psychological counselor

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “counseling psychology” (erişim 08.10.2026)

Psikolojik sağlamlık (rezilyans) nedir? Zorluklar karşısında toparlanabilme ve uyum sağlayabilme gücü.

Zor ya da sarsıcı yaşantılara zihinsel, duygusal ve davranışsal esneklikle başarılı biçimde uyum sağlama sürecidir. Araştırmalar bu becerilerin öğrenilip geliştirilebileceğini gösteriyor.

Diğer adları: rezilyans, yılmazlık, dayanıklılık İngilizcesi: resilience

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “resilience” (erişim 19.09.2026)

Psikometri nedir? Zihinsel özellikleri ve davranışları testlerle ölçme bilimi.

Zihinsel özelliklerin, davranışın ve performansın sayısal olarak ölçülmesiyle ilgilenen psikoloji dalıdır. Bu ölçümde kullanılan testlerin ve ölçeklerin tasarlanması, çözümlenmesi ve geliştirilmesi de psikometrinin konusudur.

Diğer adları: psikolojik ölçme, psikometrik değerlendirme İngilizcesi: psychometrics

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “psychometrics” (erişim 19.09.2026)

Psikoterapi nedir? Ruhsal sorunların eğitimli bir uzmanla yapılan düzenli görüşmelerle tedavi edilmesi.

Eğitimli bir uzmanla yapılan planlı ve düzenli görüşmeler aracılığıyla düşünce, duygu ve davranışlarda değişim hedefleyen tedavi yöntemlerinin genel adıdır.

Diğer adları: terapi, konuşma terapisi İngilizcesi: psychotherapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “psychotherapy” (erişim 08.10.2026)

Psikoterapist nedir? Psikoterapi uygulayan ruh sağlığı uzmanı için kullanılan genel ad.

Konuşmaya dayalı tedavi yöntemleriyle danışanların ruhsal sorunlarına yardım eden uzmanı anlatan genel bir addır. Türkiye’de psikoterapi yasal olarak psikiyatristler ve uzman klinik psikologlar tarafından uygulanabilir. Terapistin aldığı eğitimi ve süpervizyonu sormak doğru seçimi kolaylaştırır.

Diğer adları: terapist İngilizcesi: psychotherapist

Kaynak: Sağlık Bakanlığı, “Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik” (erişim 08.10.2026)

Psikoz nedir? Kişinin gerçeklikle bağının bir süre zayıflaması.

Psikozda kişi başkalarının görmediği şeyleri görebilir ya da duyabilir (halüsinasyon), gerçek olmayan şeylere inanabilir (sanrı); düşünceleri ve konuşması dağınıklaşabilir.

Diğer adları: psikotik, psikotik dönem İngilizcesi: psychosis

Kaynak: NHS, “Psychosis – Overview” (erişim 19.09.2026)

Rasyonalizasyon nedir? Gerçek nedeni kabul etmek zor olduğunda davranışa makul görünen gerekçeler bulma.

Kişinin kabul etmesi zor olan duygu ya da davranışlarına farkında olmadan mantıklı ve kabul edilebilir görünen açıklamalar bulmasıdır. Kaygıyı ve suçluluğu azaltan bir savunma mekanizmasıdır.

Diğer adları: akla uydurma, bahane üretme İngilizcesi: rationalization

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “rationalization” (erişim 08.10.2026)

Regresyon nedir? Zor bir durumda, daha küçük yaşlara özgü davranışlara geri dönmek.

Psikolojide regresyon, kişinin düşünce, duygu ya da davranış bakımından daha önceki, daha az gelişmiş bir işleyişe geri dönmesidir. Özellikle psikanalitik kuramda, baş edemediği bir sorun ya da iç çatışma karşısında kişinin çocuksu davranışlara dönmesini anlatır. Savunma mekanizmalarından biri olarak sayılır.

Diğer adları: gerileme İngilizcesi: regression

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “regression” (erişim 19.09.2026) · APA Psikoloji Sözlüğü, “defense mechanism” (erişim 19.09.2026)

Remisyon nedir? Tedaviyle hastalık belirtilerinin büyük ölçüde ya da tamamen kaybolması.

Tedavi ile hastalık belirtilerinin belirgin biçimde azalması ya da tamamen kaybolmasıdır; kısmi ve tam remisyon diye ayrılır. Remisyona ulaşıldıktan sonra da ilacın bir süre sürdürülmesi nüks riskini azaltır. Tedavinin ne zaman sonlandırılacağına hekimle birlikte karar verilir.

Diğer adları: düzelme dönemi İngilizcesi: remission

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “remission” (erişim 08.10.2026)

Ruhsal durum muayenesi nedir? Psikiyatristin görüşmede kişinin o anki ruhsal durumunu sistemli biçimde değerlendirmesi.

Görüşme sırasında kişinin görünümü, konuşması, duygudurumu, düşünce akışı ve içeriği, algıları, dikkat ve belleği ile içgörüsünün sistemli biçimde değerlendirilmesidir. Bedensel muayeneye benzer biçimde psikiyatrik değerlendirmenin temel parçasıdır.

Diğer adları: psikiyatrik muayene, mental durum muayenesi İngilizcesi: mental status examination

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “mental status examination (MSE)” (erişim 08.10.2026)

Ruminasyon nedir? Aynı düşünceleri durmadan zihinde evirip çevirmek.

Psikolojide ruminasyon, diğer zihinsel etkinliklere engel olan aşırı ve tekrarlayıcı düşünceleri anlatır. Obsesif kompulsif bozuklukta ve yaygın anksiyete bozukluğunda sık görülür.

Diğer adları: aşırı düşünme, overthinking, zihinsel geviş getirme İngilizcesi: rumination

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “rumination” (erişim 19.09.2026)

Sahtekarlık sendromu (imposter sendromu) nedir? Başarılı olduğu hâlde başarısını hak etmediğine ve bir gün yetersizliğinin anlaşılacağına inanmak.

Başarılı kişilerin, başarılarını hak etmediklerine ve bir gün yetersiz olduklarının ortaya çıkacağına inanmalarıdır. Kaygı, depresyon ve düşük özgüven eşlik edebilir.

Diğer adları: imposter sendromu, impostor sendromu, sahtekarlık hissi İngilizcesi: impostor phenomenon

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “impostor phenomenon” (erişim 19.09.2026)

Sanrı nedir? Gerçek olmayan bir şeye, çevredekiler paylaşmasa da güçlü biçimde inanmak.

Sanrı, kişinin doğru olmayan bir şeye, başkaları paylaşmasa da sıkı sıkıya inanmasıdır. Yaygın bir örnek, kişinin kendisine zarar vermek için bir plan kurulduğuna inanmasıdır. Sanrı, psikozun ana belirtilerinden biridir. Sık karıştırılır: sanrı bir inançtır; halüsinasyon (varsanı) ise başkalarının görmediği ya da duymadığı şeyleri görmek ya da duymaktır.

Diğer adları: hezeyan, delüzyon İngilizcesi: delusion

Kaynak: NHS, “Psychosis – Overview” (erişim 19.09.2026) · MedlinePlus, “Psychosis” (erişim 19.09.2026)

Savunma mekanizmaları nedir? Zihnin, kaygı verici duygu ve düşüncelerden korunmak için farkında olmadan kullandığı yollar.

Zihnin iç çatışmaların yarattığı kaygıdan korunmak için farkında olmadan kullandığı tepki kalıplarıdır. Bugün gündelik sorunlarla baş etmenin olağan yolları sayılır; ama tek birine aşırı dayanmak sorun olarak görülür.

Diğer adları: savunma mekanizması, savunma düzenekleri İngilizcesi: defense mechanisms

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “defense mechanism” (erişim 19.09.2026)

Seçici konuşmazlık nedir? Evde rahat konuşan çocuğun okul gibi belirli ortamlarda sürekli konuşamaması.

Konuşabilen bir çocuğun okul ya da yabancıların bulunduğu ortamlar gibi belirli durumlarda en az bir ay boyunca tutarlı biçimde konuşamamasıdır; kaygıyla yakından ilişkilidir.

Diğer adları: selektif mutizm İngilizcesi: selective mutism Kod: F94.0

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F94.0 Elective mutism” (erişim 08.10.2026)

Serotonin nedir? Beyinde ve bedende duygu durumu, uyku ve iştah gibi işlerde rol oynayan bir kimyasal ulak.

Serotonin, sinir hücreleri arasında iletiyi sağlayan kimyasallardan (nörotransmitter) biridir; beynin yanı sıra bağırsaklarda ve kan pulcuklarında (trombositlerde) da bulunur. Duygu durumu, iştah, cinsel istek, uyku ve ağrı algısında rol oynar. Depresyon ve kaygı bozukluklarıyla ilişkilendirilir; sık kullanılan pek çok psikiyatri ilacı serotonin iletimini etkiler.

Diğer adları: 5-HT, 5-hidroksitriptamin İngilizcesi: serotonin

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “serotonin” (erişim 19.09.2026)

Serotonin sendromu nedir? Serotonini artıran ilaçların fazla ya da birlikte kullanımıyla gelişebilen, acil müdahale gerektiren tablo.

Vücutta serotonin etkisinin aşırı artmasıyla ortaya çıkan ateş, titreme, kas seğirmesi, terleme ve huzursuzluk tablosudur. Ağır olgular acil tedavi gerektirir.

Bu belirtiler ilaç kullanırken aniden başlarsa ya da fazla ilaç alındığından şüpheleniyorsanız 112’yi arayın. Zehirlenme konusunda bilgi almak için Ulusal Zehir Danışma Merkezi: 114.

İngilizcesi: serotonin syndrome

Kaynak: MedlinePlus, “Serotonin syndrome” (erişim 08.10.2026)

Siklotimi nedir? Yıllarca süren, hafif yükselme ve çökme dönemleri arasında gidip gelen duygudurum bozukluğu.

En az iki yıl boyunca hafif yükselme ve hafif çökkünlük dönemlerinin tekrarladığı duygudurum bozukluğudur. Belirtiler bipolar bozukluk ya da majör depresyon ölçütlerini karşılayacak ağırlıkta değildir. Bazı kişilerde zamanla bipolar bozukluğa dönüşebildiği için izlem önerilir.

Diğer adları: siklotimik bozukluk İngilizcesi: cyclothymia Kod: F34.0

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F34.0 Cyclothymia” (erişim 08.10.2026) · NHS, “Cyclothymia” (erişim 08.10.2026)

Sirkadiyen ritim nedir? Vücudun yaklaşık 24 saatlik uyku, uyanıklık ve hormon döngüsü.

Vücudun ışık ve karanlığa göre ayarlanan, yaklaşık 24 saatlik iç saatidir. Uyku-uyanıklık düzenini, vücut ısısını ve melatonin ile kortizol gibi hormonların salınımını yönetir. Vardiyalı çalışma ve gece ekran kullanımı bu ritmi bozarak uyku ve ruh hâli sorunlarına yol açabilir.

Diğer adları: biyolojik saat, iç saat İngilizcesi: circadian rhythm

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “circadian rhythm” (erişim 08.10.2026)

SNRI (serotonin-noradrenalin geri alım inhibitörü) nedir? Hem serotonin hem noradrenalin üzerinden etki eden antidepresan grubu.

Serotonin ve noradrenalinin geri alımını engelleyen antidepresan grubudur. Venlafaksin ve duloksetin bu gruptadır. Depresyon ve yaygın anksiyete bozukluğunun yanında duloksetin bazı sinir ağrılarında da kullanılır. Doz atlandığında ya da ilaç birden bırakıldığında kesilme belirtileri daha belirgin olabilir.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

İngilizcesi: serotonin-norepinephrine reuptake inhibitor

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “serotonin-norepinephrine reuptake inhibitor (SNRI)” (erişim 08.10.2026)

Somatik nedir? Bedenle ilgili ya da bedenden kaynaklanan anlamına gelir.

Zihinden değil bedenden kaynaklanan ya da bedenle ilgili olanı anlatır; örneğin somatik belirtiler bedensel belirtiler demektir. Biyolojide üreme hücreleri dışındaki vücut hücreleri için de kullanılır.

Diğer adları: bedensel İngilizcesi: somatic

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “somatic” (erişim 19.09.2026)

Somatik deneyimleme nedir? Travmanın etkilerini, dikkati bedendeki duyumlara vererek hafifletmeyi amaçlayan bir terapi yöntemi.

Peter Levine’in geliştirdiği, uzun süren stres ve travma belirtilerini hafifletmeyi amaçlayan bir terapidir. Dikkati düşüncelerden çok bedendeki iç duyumlara yöneltir; travmatik anıları yoğun biçimde canlandırmaktan kaçınır.

Diğer adları: somatic experiencing İngilizcesi: somatic experiencing

Kaynak: Frontiers in Psychology, “Somatic experiencing: using interoception and proprioception as core elements of trauma therapy” (erişim 19.09.2026)

Sosyal anksiyete bozukluğu nedir? Başkalarınca değerlendirilme ve utanma korkusuyla sosyal ortamlardan kaçınma.

Başkalarının önünde konuşma, yemek yeme ya da tanışma gibi durumlarda olumsuz değerlendirilme korkusunun yoğun kaygıya ve kaçınmaya yol açtığı bozukluktur.

Diğer adları: sosyal fobi İngilizcesi: social anxiety disorder Kod: F40.1

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F40.1 Social phobias” (erişim 08.10.2026) · NHS, “Social anxiety (social phobia)” (erişim 08.10.2026)

SSRI (seçici serotonin geri alım inhibitörü) nedir? En sık kullanılan antidepresan grubu; sinir hücreleri arasındaki serotonin miktarını artırır.

Serotoninin sinir hücrelerince geri alınmasını seçici olarak engelleyerek etkisini artıran antidepresan grubudur. Sertralin, essitalopram, fluoksetin, paroksetin ve sitalopram bu gruptadır. Depresyon, kaygı bozuklukları ve obsesif kompulsif bozuklukta ilk seçenekler arasında yer alır. Bulantı, uyku değişiklikleri ve cinsel yan etkiler sık görülen yan etkilerdir.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: seçici serotonin geri alım inhibitörleri İngilizcesi: selective serotonin reuptake inhibitor

Kaynak: NHS, “SSRI antidepressants” (erişim 08.10.2026)

Stockholm sendromu nedir? Kişinin kendisine zarar veren kişiye karşı sempati ve bağlılık geliştirmesi.

Rehine, kaçırılan ya da istismara uğrayan kişinin kendisine zarar veren kişiye karşı yakınlık ve bağlılık duyguları geliştirmesini anlatan terimdir; resmî bir tanı değildir.

İngilizcesi: Stockholm syndrome

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “Stockholm syndrome” (erişim 08.10.2026)

Stres nedir? Zor bir durumun yarattığı endişe ve zihinsel gerginlik hâli.

Stres, zor bir durumun yol açtığı endişe ya da zihinsel gerginlik hâlidir ve insanın güçlüklerle yüzleşmesini sağlayan doğal bir tepkidir. Hem zihni hem bedeni etkiler: baş ağrısı, mide sorunları, uyku ve dikkat güçlüğü olabilir. Biraz stres yararlı olabilir; fazlası beden ve ruh sağlığı sorunlarına yol açabilir.

Diğer adları: gerginlik İngilizcesi: stress

Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü, “Stress (soru-cevap)” (erişim 19.09.2026) · APA Psikoloji Sözlüğü, “stress” (erişim 19.09.2026)

Süpervizyon nedir? Deneyimli bir uzmanın, eğitimdeki bir terapistin çalışmasını izleyip ona yol göstermesi.

Deneyimli ve yetkin bir kişinin, bir işi ya da yöntemi öğrenen kişiye eleştirel değerlendirme ve rehberlik sağlamasıdır. Psikoterapi ve danışmanlık eğitiminde, terapi teknikleri öğrenilirken kıdemli bir terapistin süpervizyonu gerekir.

Diğer adları: klinik süpervizyon İngilizcesi: supervision

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “supervision” (erişim 19.09.2026)

Şema terapi nedir? Çocuklukta oluşan ve bugün sorun yaratan kalıplaşmış inançları değiştirmeye çalışan terapi.

Bilişsel davranışçı terapinin tekniklerini, duygulara ve derine odaklanan başka yaklaşımların yöntemleriyle birleştiren bir terapidir. Amaç, kişinin erken yaşantılarından edindiği ve bugün düşünce, duygu ve davranışlarını bozan inanç kalıplarını (şemaları) değiştirmektir. Kişilik bozuklukları ve yeme bozuklukları gibi uzun süreli sorunlarda kullanılır; 1990’larda Jeffrey Young geliştirmiştir.

Diğer adları: şema odaklı terapi İngilizcesi: schema therapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “schema therapy” (erişim 19.09.2026)

Şizoaffektif bozukluk nedir? Hem şizofreniye benzer psikotik belirtilerin hem de belirgin duygudurum dönemlerinin görüldüğü hastalık.

Şizofreni belirtileriyle mani ya da depresyon gibi belirgin duygudurum dönemlerinin aynı hastalık sürecinde birlikte görüldüğü psikotik bozukluktur.

İngilizcesi: schizoaffective disorder Kod: F25

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F25 Schizoaffective disorders” (erişim 08.10.2026)

Şizofreni nedir? Kişinin düşünce, algı ve duygularını etkileyen, uzun süreli bir ruhsal hastalık.

Halüsinasyon, sanrı ve dağınık düşünce gibi belirtilerle giden uzun süreli bir ruhsal hastalıktır; psikozun bir türü sayılır. Bölünmüş kişilik demek değildir; çoğunlukla ilaç ve terapiyle tedavi edilir.

İngilizcesi: schizophrenia

Kaynak: NHS, “Schizophrenia – Overview” (erişim 19.09.2026)

Tardif diskinezi nedir? Uzun süreli antipsikotik kullanımıyla gelişebilen istemsiz ağız, dil ve yüz hareketleri.

Uzun süre antipsikotik ilaç kullanımına bağlı gelişebilen istemsiz hareketlerdir; en sık dudak şapırdatma, dil çıkarma ve yüz buruşturma biçiminde görülür. Yeni kuşak ilaçlarda riski daha düşüktür. Erken fark edilmesi için düzenli kontrol önerilir.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

İngilizcesi: tardive dyskinesia

Kaynak: MedlinePlus, “Tardive dyskinesia” (erişim 08.10.2026)

Tedaviye dirençli depresyon nedir? En az iki farklı antidepresan uygun biçimde denendiği hâlde düzelmeyen depresyon.

Uygun doz ve sürede kullanılan en az iki farklı antidepresana rağmen yeterli düzelme sağlanamayan depresyondur; ilaç değişikliği, ek ilaçlar ve beyin uyarım tedavileri seçenekler arasındadır.

İngilizcesi: treatment-resistant depression

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “treatment-resistant depression” (erişim 08.10.2026)

Terapötik çerçeve nedir? Terapinin yeri, zamanı ve kuralları gibi, görüşmeleri güvenli kılan sabit düzen.

Terapinin güvenli ve öngörülebilir biçimde yürümesini sağlayan ortam ve kurallar bütünüdür: görüşmelerin mahremiyeti, düzenli bir yer ve zaman gibi. Bunun bir kısmı terapistin koyduğu sınırlardır; örneğin terapistin özel hayatının konuşulmaması ya da dokunmayla ilgili kurallar etik ilkelere dayanır. Sınırlara iki tarafın da uyması terapi ilişkisi için önemlidir.

Diğer adları: terapi çerçevesi, terapi sınırları İngilizcesi: therapeutic frame

Kaynak: Clinical Social Work Journal, ““There is Just a Different Energy”: Changes in the Therapeutic Relationship with the Telehealth Transition” (erişim 19.09.2026) · APA Psikoloji Sözlüğü, “boundary” (erişim 19.09.2026)

Terapötik ittifak nedir? Danışan ile terapistin, ortak hedefler için güvene dayalı iş birliği yapması.

Danışan ile terapist arasındaki iş birliğine dayalı çalışma ilişkisidir ve başarılı bir terapinin temel parçası sayılır. Aradaki bağ, birlikte belirlenen hedefler ve bu hedefler için yapılan işlerden oluşur.

Diğer adları: terapötik ilişki, çalışma ittifakı İngilizcesi: therapeutic alliance

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “therapeutic alliance” (erişim 19.09.2026)

Tıkınırcasına yeme bozukluğu nedir? Kontrol kaybıyla, kısa sürede çok fazla yeme nöbetlerinin sık tekrarlaması.

Kişinin kontrolü kaybettiğini hissederek kısa sürede çok fazla yemek yediği nöbetlerin en az haftada bir tekrarladığı ve ardından kusma gibi telafi davranışının olmadığı yeme bozukluğudur.

Diğer adları: aşırı yeme bozukluğu İngilizcesi: binge-eating disorder

Kaynak: NHS, “Binge eating disorder” (erişim 08.10.2026)

Tik nedir? Ani, hızlı, tekrarlayan ve istem dışı hareket ya da ses.

Göz kırpma, omuz silkme, boğaz temizleme ya da ses çıkarma gibi ani, hızlı ve tekrarlayan istem dışı hareket ya da seslerdir. Çocuklukta sık görülür ve çoğu zaman geçicidir.

Diğer adları: tik bozukluğu İngilizcesi: tic

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “tic” (erişim 08.10.2026)

Titrasyon nedir? İlaç dozunun etkiye ve yan etkilere göre adım adım artırılması ya da azaltılması.

İlaç dozunun, kişinin yanıtına ve yan etkilere göre küçük adımlarla ayarlanmasıdır. Pek çok psikiyatrik ilaç düşük dozla başlanıp kademeli olarak artırılır. Bırakırken de dozun yavaş azaltılması kesilme belirtilerini önlemeye yardımcı olur.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: doz ayarlama İngilizcesi: titration

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “titration” (erişim 08.10.2026)

Tolerans nedir? Aynı etkiyi almak için zamanla daha yüksek doza ihtiyaç duyulması.

Bir ilaç ya da madde düzenli kullanıldıkça vücudun alışması ve aynı etkinin ancak daha yüksek dozla elde edilmesidir. Özellikle sakinleştiriciler, uyku ilaçları, alkol ve opioidlerde görülür. Tolerans bağımlılığın işaretlerinden biri olabilir ama tek başına bağımlılık anlamına gelmez.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: ilaç toleransı İngilizcesi: tolerance

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “tolerance” (erişim 08.10.2026)

Tourette sendromu nedir? Çocuklukta başlayan, bir yıldan uzun süren çok sayıda hareket tiki ve en az bir ses tikiyle giden bozukluk.

Çocuklukta başlayan ve en az bir yıl süren, birden fazla hareket tikinin ve en az bir ses tikinin görüldüğü nörogelişimsel bozukluktur; tikler zaman içinde artıp azalabilir.

İngilizcesi: Tourette syndrome Kod: F95.2

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F95.2 Combined vocal and multiple motor tic disorder [de la Tourette]” (erişim 08.10.2026)

Transkraniyal manyetik stimülasyon (TMS) nedir? Kafa derisi üzerinden manyetik alanla beynin belirli bölgelerini uyaran tedavi yöntemi.

Kafaya yerleştirilen bir bobinin oluşturduğu manyetik alanla beynin ruh hâlini düzenleyen bölgelerinin uyarıldığı ve anestezi gerektirmeyen tedavi yöntemidir. Çoğunlukla ilaçlara yeterli yanıt vermeyen depresyonda kullanılır ve haftalar süren seanslarla uygulanır.

Diğer adları: TMS, rTMS İngilizcesi: transcranial magnetic stimulation

Kaynak: NIMH, “Brain Stimulation Therapies” (erişim 08.10.2026)

Travma nedir? Kişiyi derinden sarsan, etkisi uzun süre hissedilen korkutucu ya da acı verici yaşantı.

Ruh sağlığında travma, kişide yoğun korku, çaresizlik ya da kafa karışıklığı yaratan ve tutumlarını, davranışlarını uzun süre olumsuz etkileyen sarsıcı bir yaşantıdır. Tecavüz, savaş, ciddi kazalar ya da deprem gibi doğal afetler travmatik olaylara örnektir. Tıpta aynı kelime ciddi bedensel yaralanmalar için de kullanılır.

Diğer adları: ruhsal travma, psikolojik travma İngilizcesi: trauma

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “trauma” (erişim 19.09.2026)

Travma bağı nedir? Kişinin kendisine zarar veren birine, zarar gördüğü hâlde güçlü bir duygusal bağ hissetmesi.

İstismara uğrayan kişinin kendisine zarar veren kişiye duygusal olarak bağlanmasıdır. Güncel bir araştırma, zalimlik ile ilginin dönüşümlü gösterilmesinin bu bağı bilerek kurulan bir kontrol yolu olabileceğini ortaya koyuyor.

Diğer adları: travmatik bağlanma, trauma bonding İngilizcesi: trauma bonding

Kaynak: Violence Against Women, “The Invisible Abuser: Attachment, Victimization, and Perpetrator Perception in Repeat Abuse” (erişim 19.09.2026)

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) nedir? Çok sarsıcı bir olaydan sonra o olayın zihinde tekrar tekrar canlanmasıyla süren sıkıntı.

Çok sarsıcı, korkutucu ya da acı verici olayların yol açtığı bir ruhsal hastalıktır. Olayın istemeden yeniden yaşanır gibi hatırlanması, kâbuslar, hatırlatıcılardan kaçma ve sürekli tetikte olma görülebilir.

Diğer adları: TSSB, travma sonrası stres, PTSD İngilizcesi: post-traumatic stress disorder (PTSD)

Kaynak: NHS, “Post-traumatic stress disorder (PTSD) – Overview” (erişim 19.09.2026)

Trikotilomani nedir? Kişinin saçını ya da kıllarını tekrar tekrar yolmasına engel olamaması.

Kişinin saçını, kaşını ya da kirpiklerini tekrarlayan biçimde yolması ve bırakmaya çalışmasına rağmen duramamasıdır; gerginlik anlarında artar.

Diğer adları: saç yolma hastalığı İngilizcesi: trichotillomania Kod: F63.3

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F63.3 Trichotillomania” (erişim 08.10.2026)

Tükenmişlik sendromu nedir? Uzun süre baş edilemeyen iş stresi sonucu bitkinlik ve işe karşı soğuma hâli.

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, iyi yönetilemeyen uzun süreli iş stresinden doğan bir sendromdur: bitkinlik, işe karşı soğuma ve iş verimliliğinde düşüş görülür. Hastalık olarak değil, işe özgü bir durum olarak tanımlanır.

Diğer adları: tükenmişlik, burnout İngilizcesi: burn-out

Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü, “Burn-out an “occupational phenomenon”: International Classification of Diseases” (erişim 19.09.2026)

Uyku hijyeni nedir? Sağlıklı uykuyu destekleyen gündelik alışkanlıklar.

Düzenli uyku saatleri, akşam kafein ve ekrandan kaçınma ve yatak odasını karanlık ve sessiz tutma gibi iyi uykuyu destekleyen alışkanlıkların bütünüdür.

İngilizcesi: sleep hygiene

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “sleep hygiene” (erişim 08.10.2026)

Uyum bozukluğu nedir? Zorlayıcı bir yaşam olayından sonra beklenenden ağır ve uzun süren duygusal tepki.

Ayrılık, iş kaybı ya da taşınma gibi bir stres etkeninden sonraki üç ay içinde başlayan ve günlük yaşamı bozan üzüntü, kaygı ya da davranış değişiklikleridir.

İngilizcesi: adjustment disorder Kod: F43.2

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F43.2 Adjustment disorders” (erişim 08.10.2026)

Uzun etkili enjeksiyon nedir? Haftalar boyunca etki eden ve her gün ilaç alma ihtiyacını azaltan iğne biçimindeki tedavi.

Bazı antipsikotik ilaçların iki haftada, ayda ya da daha uzun aralıklarla yapılan iğne biçimidir. Her gün ilaç almayı unutma riskini azaltır ve şizofreni ile bipolar bozuklukta nüksleri önlemeye yardımcı olabilir. Uygulama aralığını ve dozu hekim belirler.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: depo iğne, depo enjeksiyon İngilizcesi: long-acting injectable

Kaynak: NHS, “Antipsychotics” (erişim 08.10.2026)

Varoluşçu terapi nedir? Hayatın anlamı, seçimler ve sorumluluk gibi temel sorular üzerinde duran terapi yaklaşımı.

Danışanın geçmişinden çok, şimdi ve burada içinde bulunduğu durumun bütünüyle ilgilenen bir psikoterapidir. Yaşamda anlam bulmayı ve geliştirmeyi önemser; duygusal yaşantılara ve karar vermeye odaklanır, kişinin kendi varoluşundan sorumlu olduğunu vurgular.

Diğer adları: varoluşçu psikoterapi, egzistansiyel terapi İngilizcesi: existential psychotherapy

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “existential psychotherapy” (erişim 19.09.2026)

Yan etki nedir? Bir ilacın tedavi amacı dışında ortaya çıkan, çoğu zaman geçici etkisi.

İlacın amaçlanan etkisi dışında ortaya çıkan etkilerdir. Psikiyatrik ilaçlarda bulantı, uyku hâli ve baş ağrısı gibi yan etkilerin çoğu ilk haftalarda görülür ve zamanla azalır. Rahatsız edici ya da beklenmedik bir etkiyi ilacı bırakmadan önce hekime bildirmek gerekir.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: istenmeyen etki İngilizcesi: side effect

Kaynak: MedlinePlus, “Drug Reactions” (erişim 08.10.2026)

Yansıtma nedir? Kendi kabul edemediğimiz duygu ya da özellikleri başkasına aitmiş gibi görmek.

Psikolojide yansıtma, kişinin kendi özelliklerini, duygularını ve dürtülerini başka bir kişiye ya da topluluğa mal etmesidir. Çoğu zaman bir savunma mekanizmasıdır: öfkesini kabul edemeyen biri “Ben onlardan nefret ediyorum” yerine “Onlar benden nefret ediyor” diye düşünebilir. Ağır durumlarda kötülük görme sanrılarına dönüşebilir.

Diğer adları: projeksiyon İngilizcesi: projection

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “projection” (erişim 19.09.2026)

Yarı ömür nedir? Bir ilacın kandaki miktarının yarıya inmesi için geçen süre.

Bir ilacın vücuttaki miktarının yarıya inmesi için gereken süredir. Yarı ömrü kısa ilaçlar günde birkaç kez alınabilir ve birden bırakıldığında kesilme belirtileri daha belirgin olabilir. İlacın vücuttan büyük ölçüde atılması genellikle dört ila beş yarı ömür sürer.

Diğer adları: eliminasyon yarı ömrü İngilizcesi: half-life

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “half-life” (erişim 08.10.2026)

Yas nedir? Önemli bir kaybın ardından yaşanan acı, özlem ve üzüntü süreci.

Önemli birini ya da bir şeyi kaybettikten sonra yaşanan tepkidir; şok, derin üzüntü, yorgunluk, öfke ve suçluluk görülebilir. Yas herkeste farklı yaşanır ve belli bir sırayı izlemek zorunda değildir.

Diğer adları: keder, matem İngilizcesi: grief

Kaynak: NHS, “Grief after bereavement or loss” (erişim 19.09.2026)

Yaygın anksiyete bozukluğu nedir? Pek çok konuda aylarca süren, kontrol edilmesi zor ve aşırı endişe hâli.

Günlük olaylar hakkında en az altı ay süren ve kontrol etmesi güç aşırı endişe ile huzursuzluk, yorgunluk, kas gerginliği ve uyku sorunlarının birlikte görüldüğü kaygı bozukluğudur.

Diğer adları: YAB, genel kaygı bozukluğu İngilizcesi: generalized anxiety disorder Kod: F41.1

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F41.1 Generalized anxiety disorder” (erişim 08.10.2026) · NHS, “Generalised anxiety disorder in adults” (erişim 08.10.2026)

Yoksunluk sendromu nedir? Bağımlılık yapan bir madde azaltıldığında ya da bırakıldığında ortaya çıkan bedensel ve ruhsal belirtiler.

Alkol, sigara, sakinleştirici ya da başka bir madde düzenli kullanıldıktan sonra azaltıldığında görülen titreme, terleme, huzursuzluk, uykusuzluk ve isteklenme gibi belirtilerdir. Alkol ve sakinleştirici yoksunluğu ağır seyredebilir.

İlacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın, azaltmayın ya da artırmayın.

Diğer adları: yoksunluk, çekilme belirtileri İngilizcesi: withdrawal syndrome

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “withdrawal” (erişim 08.10.2026)

Yüceltme nedir? Kabul görmeyen dürtülerin sanat, spor ya da iş gibi değerli etkinliklere yönlendirilmesi.

Toplumca kabul görmeyecek dürtü ve duyguların farkında olmadan sanat, spor, iş ya da yardım etkinlikleri gibi değerli yollara yönlendirilmesidir. Olgun ve sağlıklı savunma mekanizmalarından biri sayılır.

Diğer adları: süblimasyon İngilizcesi: sublimation

Kaynak: APA Psikoloji Sözlüğü, “sublimation” (erişim 08.10.2026)

Zihinsel yetersizlik nedir? Zihinsel işlevlerde ve günlük yaşam becerilerinde gelişim döneminde başlayan belirgin sınırlılık.

Gelişim döneminde başlayan, akıl yürütme, öğrenme ve problem çözme gibi zihinsel işlevlerde ve günlük yaşam becerilerinde yaşa göre belirgin sınırlılıktır.

Diğer adları: zihinsel engel, zihinsel gerilik İngilizcesi: intellectual disability Kod: F70–F79

Kaynak: DSÖ ICD-10, “F70–F79 Mental retardation” (erişim 08.10.2026)

Zorunlu yatış nedir? Ağır ruhsal hastalık nedeniyle tehlike oluşturan kişinin isteği dışında hastaneye yatırılması.

Ağır bir ruhsal hastalık nedeniyle kendisi ya da başkaları için ciddi tehlike oluşturan ve tedaviyi kabul edecek durumda olmayan kişinin, yasal güvenceler altında isteği dışında hastanede tedavi edilmesidir. Türkiye’de Türk Medeni Kanunu’nun koruma amaçlı özgürlüğün kısıtlanması hükümlerine dayanır ve yargı denetimine açıktır.

Diğer adları: istem dışı yatış İngilizcesi: involuntary admission

Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü, “Mental health, human rights and legislation: guidance and practice” (erişim 08.10.2026)