Antidepresan kilo aldırır mı?

Depresyon da kiloyu etkiler

Önce şunu ayıralım. Depresyon döneminde bazı kişilerin iştahı kapanır ve kilo verir. Tedaviyle iştah normale döndüğünde kaybedilen kilo geri gelir. Bu, ilacın kilo aldırması değil, kişinin eski hâline dönmesidir. Bazı kişilerde ise depresyon döneminde iştah artar, hareket azalır ve kilo zaten artmaktadır; tedavi bu tabloyu düzelttiğinde kilo artışı yavaşlar.

İlaçlara göre durum

İlaçların kendine gelince: serotonin geri alım engelleyici grubundaki ilaçların çoğu ilk aylarda belirgin kilo etkisi yapmaz; bir kısmında ilk haftalarda hafif kilo kaybı bile görülebilir. Ancak uzun süreli kullanımda, özellikle bir yılı aşan dönemlerde bazı kişilerde ılımlı bir kilo artışı bildirilmiştir. Bazı eski kuşak ilaçlar ve iştahı belirgin biçimde artıran birkaç ilaç ise kilo yönünden daha riskli kabul edilir. Buna karşılık bazı ilaçlar kilo açısından nötrdür, birkaçı ise iştahı azaltabilir. Yani "antidepresan kilo aldırır" cümlesi tek başına doğru değildir; hangi ilaç olduğu belirleyicidir.

Kilo neden artar?

Kilo artışının mekanizması da tek değildir. İştah artışı en bilineni; özellikle karbonhidrat ve tatlı isteğinde artış olur. İkinci mekanizma tokluk hissinin gecikmesidir. Üçüncüsü hareketsizlik: yorgunluk ya da uykululuk yapan bir ilaç kullanıyorsanız gün içindeki hareketiniz azalır. Dördüncüsü uyku değişiklikleridir; uyku düzeni bozulduğunda iştah hormonları da etkilenir. Beşincisi ise sıvı tutulumu gibi daha az rastlanan nedenlerdir.

Ne yapmalı?

Peki ne yapmalı? Kilo konusunda en etkili yaklaşım, sorun büyümeden ölçmeye başlamaktır. İlaca başlarken kilonuzu ve bel çevrenizi not edin, sonra ayda bir ölçün. Üç aylık eğilime bakın; tek bir haftanın dalgalanması anlam taşımaz. Bu basit kayıt, ilerleyen aylarda "ilaç mı, yaşam düzeni mi" sorusunu yanıtlamanızı sağlar.

Günlük düzen tarafında yapılabilecekler şunlar. Öğünleri atlamayın; atlanan öğün akşam abur cuburu davet eder. Kahvaltıda ve öğle öğününde protein ağırlığını artırın, tokluk süresi uzar. Tatlı isteği geldiğinde önce su için ve on dakika bekleyin; istek çoğu zaman düşer. Evde hazır atıştırmalık bulundurmayın, çünkü akşam saatlerinde karar verme gücü azalır. Haftada en az yüz elli dakika yürüyüş hedefleyin; bu, hem kiloyu hem de depresyonun kendisini olumlu etkiler. Uyku saatlerini sabitleyin. Alkolü azaltın; hem yüksek kalorilidir hem de iştahı serbestleştirir.

Tartıyla ilişkinizi de koruyun. Her gün tartılmak, günlük dalgalanmalar nedeniyle gereksiz kaygı yaratır. Haftada bir, aynı gün ve aynı saatte tartılmak yeterlidir. Kilo alma korkusu nedeniyle ilacı düzensiz kullanmak ya da atlamak ise en kötü seçenektir; tedavi etkisini kaybeder ve tablo geri döner.

Hekiminizle ne zaman konuşmalı?

Hekiminizle ne zaman konuşmalısınız? Üç ayda beş kilonun üzerinde bir artış varsa, kilo artışı sizi ilacı bırakmayı düşündürecek kadar rahatsız ediyorsa, şeker hastalığı ya da yüksek tansiyon gibi bir tablonuz varsa, ya da kilo artışıyla birlikte aşırı uykululuk, halsizlik ve üşüme gibi belirtiler ortaya çıktıysa. Son durumda tiroit işlevlerinin kontrol edilmesi gerekebilir; kilo artışının nedeni her zaman ilaç değildir.

Hekiminizin elinde birkaç seçenek vardır. Dozu gözden geçirmek, kilo açısından daha nötr bir ilaca geçmek, kullanım saatini değiştirmek ya da eşlik eden başka bir nedeni araştırmak. Bu kararı kendi başınıza vermeyin; ilacı kesmek tabloyu geri getirebilir ve kilo sorunundan çok daha ağır bir sonuç doğurabilir.

Yanlış bilinenler

Birkaç yanlış bilgiyi de düzeltelim. "Antidepresan metabolizmayı bozar, bir daha kilo veremezsin" doğru değildir; ilaç bırakıldıktan sonra kilo kontrolü yeniden mümkündür. "Kilo almamak için dozu yarıya indireyim" yaklaşımı tedaviyi etkisizleştirir. "İnternette bu ilaç kilo aldırıyor yazıyor, o hâlde bende de aldırır" da doğru değildir; bireysel farklar çok belirgindir.