Bipolar bozukluk nedir, normal duygu değişimlerinden farkı ne?

Farkı nasıl anlarsınız?

Farkı nasıl anlarsınız? Üç ölçüt işinizi görür.

• Birincisi süre. Günlük duygu dalgalanmaları saatler içinde değişir ve genellikle bir nedene bağlıdır. Bipolar bozuklukta ise dönemler günler ve haftalar sürer: mani dönemi en az bir hafta, hipomani en az dört gün, depresyon dönemi en az iki hafta.
• İkincisi işlevsellik. Bipolar bozuklukta dönem, kişinin işini, ilişkilerini ve günlük yaşamını belirgin biçimde etkiler. Mani döneminde hastane bakımı gerekebilir.
• Üçüncüsü belirtilerin bir arada olması. Yalnız neşeli hissetmek mani değildir; yükselme dönemi başka belirtilerle birlikte gelir.

Mani, hipomani ve depresyon dönemleri

Mani ve hipomani belirtileri şunlardır:

• Olağandışı biçimde artmış enerji ve etkinlik
• Uyku ihtiyacının azalması (az uyuyup dinlenmiş hissetmek)
• Aşırı konuşkanlık
• Düşüncelerin hızlanması
• Dikkatin kolay dağılması
• Abartılı özgüven ve büyüklük düşünceleri
• Sonuçlarını düşünmeden riskli davranışlar: aşırı para harcama
• Ani yatırımlar
• Riskli cinsel davranışlar
• Ani seyahat ya da iş değişikliği kararları

Mani ağır biçimidir ve gerçeklikten kopma belirtileri eşlik edebilir; hipomani daha hafiftir ve bazen çevre tarafından "çok iyi bir dönem" olarak algılanır.

Depresyon dönemi ise çoğu zaman daha uzun sürer ve klasik depresyon belirtileriyle görülür: çökkünlük, keyif kaybı, enerji düşüklüğü, uyku ve iştah değişiklikleri, değersizlik düşünceleri.

Neden bu kadar önemli?

Burada çok önemli bir nokta var: hastalar genellikle depresyon dönemlerinde başvurur, yükselme dönemlerini ise hastalık olarak görmedikleri için anlatmaz. Bu nedenle tanı sıklıkla gecikir. Hekiminize geçmişte "olağanüstü enerjik, az uyuduğu hâlde yorulmayan, çok konuşkan ve riskli kararlar aldığınız" dönemler olup olmadığını mutlaka anlatın. Yakınlarınızın gözlemleri de çok değerlidir; mümkünse bir yakınınızla birlikte gidin.

Neden bu kadar önemli? Çünkü tedavi farklıdır. Bipolar bozuklukta yalnız antidepresan kullanımı, bazı kişilerde yükselme dönemini tetikleyebilir. Tedavinin temelini duygudurum düzenleyici ilaçlar oluşturur ve bu ilaçlar hekim takibiyle kullanılır. Bu nedenle doğru tanı, doğru tedavinin ön koşuludur.

Tedavi ve günlük yaşam

Tedavi ile tablo büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Düzenli ilaç kullanımı, dönem sayısını ve şiddetini belirgin biçimde azaltır. Psikoterapi ve psikoeğitim de tedavinin parçasıdır: erken uyarı işaretlerini tanımak, uyku ve günlük ritmi korumak, tetikleyicileri yönetmek.

Günlük yaşamda önemli olanlar:

• Uyku düzenini korumak (uykusuzluk yükselme dönemini tetikleyebilir)
• Alkol ve maddeden uzak durmak
• Düzenli bir günlük ritim kurmak
• İlaçları kendi kararınızla bırakmamak
• Bir ruh hâli günlüğü tutmak

Ailelere not

Ailelere not: yükselme döneminde kişi genellikle hasta olduğunu düşünmez. Bu, inatçılık değil, tablonun parçasıdır. Tartışmak yerine hekimle temasa geçmek daha işlevseldir.

Şu durumlar acildir:

• Uykusuz geçen günler
• Kontrolsüz harcama ve riskli davranışlar
• Gerçeklikten kopma belirtileri
• Kendine ya da başkasına zarar verme düşünceleri

Böyle bir durumda beklemeyin; acil olarak 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.