Çocuğum çok öfkeli, krize giriyor, nasıl yaklaşmalıyım?

Krizin ardında ne var?

Önce mekanizmayı anlayalım. Kriz anında çocuğun beyninin sakinleştirme bölümü devre dışıdır. Bu yüzden o anda öğüt vermek, mantık yürütmek, ceza tehdidi ya da bağırmak işe yaramaz; hatta krizi uzatır. O an yapılması gereken tek şey güvenliği sağlamak ve sakin kalmaktır.

Kriz anında ne yapmalı?

Kriz anında ne yapmalı? Sesinizi alçaltın ve yavaş konuşun. Çocuğun seviyesine inin. Kendisine ya da çevresine zarar vermesini engelleyin; gerekirse tehlikeli eşyaları uzaklaştırın. Çok fazla konuşmayın; kısa cümleler kurun: "Buradayım. Geçecek." Kalabalık varsa çocuğu sakin bir yere alın. Kriz sırasında talebe boyun eğmeyin; boyun eğmek, krizin işe yaradığını öğretir. Ama kriz bittikten sonra ihtiyacı konuşulabilir.

Kriz geçtikten sonra

Kriz geçtikten sonra konuşun. "Çok kızdın, değil mi? Ne olmuştu?" diye başlayın. Duyguyu adlandırmak çok işe yarar; çocuk duygusunu tanımayı böyle öğrenir. Sonra alternatif öğretin: "Kızdığında bana gelip 'çok kızdım' diyebilirsin." Davranışın sonucunu da sakin bir dille uygulayın; ceza değil, tutarlı sonuç.

Asıl iş krizleri önlemek

Asıl iş krizleri önlemektir. Bir hafta boyunca krizlerin ne zaman olduğunu not edin: saat, yer, öncesinde ne olduğu. Çoğu ailede belirgin bir örüntü çıkar. En sık tetikleyiciler şunlardır: açlık, uykusuzluk, ekrandan koparılma, geçiş anları (evden çıkmak, oyunu bitirmek, yatağa gitmek), istediğini anlatamamak, kalabalık ve gürültü.

Bu örüntü bilindiğinde önlem alınabilir. Öğün ve uyku düzenini koruyun; yorgun ve aç bir çocukta kriz eşiği çok düşer. Geçişleri önceden haber verin: "On dakika sonra çıkıyoruz, sonra beş dakika, sonra bir dakika." Seçenek sunun: "Mavi mi kırmızı mı giyeceksin?" Seçim hissi, çatışmayı belirgin biçimde azaltır. Kurallar az ve net olsun, herkes aynı kuralı uygulasın; anne-baba arasındaki tutarsızlık krizleri artırır.

Ekran konusu özel bir başlık. Ekrandan kopuş çoğu ailede krizin bir numaralı nedenidir. Süreyi baştan belirlemek, sona yaklaşırken uyarmak ve bitişte yerine somut bir etkinlik koymak işe yarar.

Kendi tepkinizi yönetin

Kendi tepkinizi de yönetin. Çocuk öfkeyi taklit ederek öğrenir. Siz bağırarak karşılık verdiğinizde, öfkeyle baş etmenin yolu olarak bağırmayı göstermiş olursunuz. Kendinizi kaybedeceğinizi hissederseniz kısa bir mola alın.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Şu durumlarda uzmana başvurun:

• Krizler günde birkaç kez tekrarlıyorsa
• Yirmi dakikadan uzun sürüyorsa
• Çocuk kendine ya da başkalarına zarar veriyorsa
• Eşyalara ciddi zarar veriyorsa
• Beş yaşından sonra da şiddeti artarak sürüyorsa
• Okulda da yaşanıyorsa
• Konuşma gecikmesi ya da dikkat sorunları eşlik ediyorsa

Çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi, altta yatan bir nedeni ortaya çıkarabilir ve aileye somut bir plan verir.