Çocuğum konuşmakta geç kaldı, ne zaman uzmana gitmeliyim?

Yaşa göre beklenenler

Yaşa göre kabaca beklenenler şunlardır. On iki ay civarında ilk anlamlı kelimeler, ismine tepki verme, işaret etme ve basit yönergeleri anlama. On sekiz ay civarında yirmi civarı kelime ve isteklerini işaretle-sesle belirtme. İki yaş civarında iki kelimeli birleşimler ("su ver", "baba gel") ve artan kelime dağarcığı. Üç yaş civarında kısa cümleler ve aile dışındakilerin büyük ölçüde anlayabileceği bir konuşma. Dört yaş civarında olay anlatabilme ve soru sorma.

Uyarı işaretleri

Gecikmeden değerlendirme gerektiren uyarı işaretleri:

• On iki ayda işaret etmemek
• Göz teması kurmamak
• İsmine tepki vermemek; on sekiz ayda hiç kelime olmaması; iki yaşta iki kelimeyi birleştirememek; her yaşta kazanılmış dil becerilerinin kaybolması

Son madde özellikle önemlidir ve vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.

İlk adım: işitme testi

İlk yapılacak şey işitme testidir. İşitme kaybı, konuşma gecikmesinin en sık ve en çok gözden kaçan nedenidir. Sık geçirilen orta kulak iltihapları da geçici işitme kaybı yapıp dili etkileyebilir. Bu nedenle bir kulak burun boğaz değerlendirmesi ve işitme testi genellikle ilk adımdır.

Sonrasında bir dil ve konuşma terapisti değerlendirmesi yapılır. Gerekirse çocuk ve ergen psikiyatrisi, gelişimsel değerlendirme için devreye girer. Yalnız dili etkileyen bir gecikme ile daha geniş bir gelişimsel farklılığı ayırt etmek önemlidir; özellikle göz teması, ortak dikkat, taklit ve oyun becerilerinde de zorlanma varsa değerlendirme kapsamlı yapılmalıdır.

İki dilli evler

İki dilli evlerde büyüyen çocuklar için bir not: iki dil konuşmak dil gecikmesine neden olmaz. Kelimeler iki dile dağıldığı için başlangıçta az görünebilir, ancak toplam kelime sayısı beklenen aralıktadır. İki dilli bir çocukta gecikme varsa, bunu iki dile bağlayıp beklemek yanlış olur.

Evde dil gelişimini desteklemek

Evde dil gelişimini desteklemenin yolları var ve bunlar etkilidir. Çocukla yüz yüze, onun göz hizasında konuşun. Söylediğini genişletin: "su" dediğinde "su mu istiyorsun, işte soğuk su" deyin. Sorularınızı açık uçlu tutun. Günlük işleri sesli anlatın: "şimdi çorabı giyiyoruz, kırmızı çorap". Her gün kitap okuyun; resimli kitaplarla konuşmak kelime dağarcığını en çok artıran etkinliklerden biridir. Şarkı söyleyin ve tekerleme kullanın.

Ekran konusunda net olalım: pasif ekran izlemek dil gelişimini desteklemez, hatta yerini aldığı yüz yüze etkileşim nedeniyle geciktirebilir. İki yaş altında önerilmez.

Sık yapılan hatalar

Bir de sık yapılan bir hatadan söz edelim: çocuk işaret ettiğinde istediğini hemen verirseniz, konuşmaya ihtiyaç duymaz. Kısa bir bekleme ve "ne istiyorsun?" sorusu, konuşma fırsatı yaratır.