Gebeyim, psikiyatri ilacımı bırakmalı mıyım?

En sık yapılan hata

En sık yapılan hata şudur: kişi gebeliği öğrenir, panikler ve ilacı o gün keser. Oysa ani kesme iki sorunu birden getirir. Birincisi kesilme belirtileri: baş dönmesi, bulantı, huzursuzluk, uyku bozukluğu. İkincisi ve daha önemlisi, tablonun geri dönmesi. Gebelikte depresyonun ya da ağır kaygının tekrarlaması, hem anne hem bebek için gerçek bir risktir.

Tedavisiz kalmanın riskleri

Tedavisiz kalmanın riskleri çoğu zaman yeterince konuşulmaz. Gebelikte tedavi edilmemiş depresyon; beslenmenin bozulmasına, uykunun ciddi biçimde azalmasına, sigara ve alkol kullanımının artmasına, gebelik takibine gitmemeye ve doğum sonrası depresyon riskinin yükselmesine yol açabilir. Ağır tablolarda annenin kendine zarar verme riski gündeme gelir. Ayrıca araştırmalar, tedavi edilmemiş ağır depresyonun erken doğum ve düşük doğum ağırlığı ile ilişkili olabileceğini göstermektedir. Yani "ilaç almazsam bebeğe zarar vermem" varsayımı her zaman doğru değildir.

İlaçlar hakkında bilinmesi gerekenler

İlaç tarafında ise şunu bilmek gerekir: psikiyatri ilaçlarının tamamı aynı kategoride değildir. Bazıları gebelikte görece daha çok veriye sahiptir ve daha güvenli kabul edilir; bazıları için veri sınırlıdır; bazıları ise gebelikte tercih edilmez. Örneğin duygudurum düzenleyicilerinden biri olan valproat, gebelikte ciddi doğumsal sorun riski nedeniyle doğurganlık çağındaki kadınlarda özel koşullar dışında kullanılmaz. Bu ayrımları yapabilecek olan, sizin tablonuzu ve ilaç geçmişinizi bilen hekimdir.

Karar nasıl verilir?

Karar nasıl verilir? Hekiminiz genellikle şu soruları değerlendirir. Tablonuz ne kadar ağır seyrediyor? Daha önce ilacı bıraktığınızda ne oldu? Kaç kez tekrarladı? Hangi ilaç size iyi geldi? Şu anda kullandığınız ilacın gebelikteki verisi nedir? Alternatif bir ilaca geçmek mi, aynı ilaçla devam etmek mi daha mantıklı? Terapi tek başına yeterli olur mu? Bu değerlendirme sonunda üç seçenekten biri çıkar: aynı ilaçla devam etmek, daha uygun bir ilaca geçmek ya da kademeli azaltıp terapiyle sürdürmek.

İdeal olan, gebelik planınızı önceden konuşmaktır. Gebe kalmayı düşünüyorsanız bunu hekiminize söyleyin; ilaç değişikliği gerekiyorsa bu değişikliği gebelikten önce yapmak, gebelik sırasında yapmaktan daha güvenlidir. Aynı şekilde folik asit gibi koruyucu önerilerin de gebelikten önce başlaması istenir.

Gebelik dönemleri ve emzirme

Gebeliğin dönemleri de kararı etkiler. İlk üç ay organların geliştiği dönemdir ve ilaç seçiminde en dikkatli olunan zamandır. Son dönemde ise yenidoğanda geçici uyum belirtileri görülebilir; bu belirtiler genellikle birkaç gün içinde düzelir ve doğum ekibinin bilgilendirilmesiyle kolayca yönetilir. Bu nedenle doğum planınızı yaparken kullandığınız ilacı kadın doğum hekiminize ve bebeğin hekimine mutlaka bildirin.

Emzirme dönemi ayrı bir başlıktır ve genellikle sanıldığından daha esnektir. Birçok antidepresan anne sütüne çok düşük miktarda geçer ve emzirme sürdürülebilir. Burada da ilaç bazında karar verilir; "ilaç kullanıyorum, o hâlde emziremem" diye peşin bir sonuca varmayın.

İlaçsız seçenekler

İlaçsız seçenekler de masadadır ve hafif tablolarda öncelikli olabilir. Gebelikte psikoterapi güvenlidir ve etkilidir; özellikle bilişsel davranışçı terapi ve kişilerarası terapi bu dönemde sık tercih edilir. Düzenli uyku, hareket, sosyal destek ve eşin sürece katılması tedavinin parçasıdır. Ağır tablolarda ise bunlar tek başına yeterli olmaz.

Pratik olarak ne yapmalı?

Pratik olarak şunları yapın. Gebeliği öğrendiğiniz gün ilacı kesmeyin, ilk iş hekiminizden randevu alın. Randevuya giderken kullandığınız tüm ilaçların adını ve dozunu yazılı götürün; vitamin ve bitkisel takviyeleri de ekleyin. Daha önce hangi ilaçların işe yaradığını ve hangilerinde zorlandığınızı not edin. Eşinizi ya da güvendiğiniz birini görüşmeye götürün; bu kararı tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz. Kadın doğum hekiminiz ile psikiyatristinizin birbirinden haberdar olmasını sağlayın.

İnternette gördüğünüz kategori harflerine ve forum yorumlarına dayanarak karar vermeyin. Bu bilgiler çoğu zaman güncelliğini yitirmiştir ve tek tek ilaçlara göre değişir. Aynı şekilde çevrenizin "ben bıraktım bir şey olmadı" tarzı deneyimleri sizin tablonuz için ölçü değildir.

Ne zaman vakit kaybetmemeli?

Şu durumlarda vakit kaybetmeyin: gebeliği öğrendiyseniz ve ilaç kullanıyorsanız, ilacı zaten kestiyseniz ve kendinizi kötü hissetmeye başladıysanız, uyku ve iştahınız belirgin biçimde bozulduysa, kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceleriniz varsa. Son durumda beklemeyin, acil olarak 112'yi arayın ya da en yakın acile başvurun.