Görüşmelerde ağlarsam utanır mıyım?

Bu soru neden sık sorulur?

Bu sorunun bu kadar sık sorulması, ağlamayla ilgili öğrendiklerimizden kaynaklanır. Çoğumuz ağlamanın yalnız başımızayken yapılan, başkalarının önünde bastırılması gereken bir şey olduğunu öğrenerek büyüdük. "Ağlama, güçlü ol", "Erkek adam ağlamaz", "Ne var ağlayacak" gibi cümleler, gözyaşını utanılacak bir şey hâline getirir. Terapiye giderken bu öğrenilmiş utanç bizimle gelir ve ilk görüşmede "ya ağlarsam" korkusu, konuşacaklarımızdan daha çok yer kaplayabilir.

Terapist için ağlamak sıradandır

Oysa terapist için ağlamak sıradan bir mesleki gerçekliktir. Günde birkaç kez tanık olduğu, hazırlıklı olduğu ve anlamlandırmayı bildiği bir şeydir. Sizi yargılamaz, rahatsız olmaz, kendini kötü hissetmez; gözyaşını, konuştuğunuz konunun sizin için gerçekten önemli olduğunun bir göstergesi olarak okur. Deneyimli terapistlerin çoğu, ağlamanın hangi noktada geldiğine dikkat eder; çünkü o an, çalışılması gereken yerin tam üstündesinizdir. Duygu odaklı yaklaşımlar bunu açıkça tanımlar: bir duygunun bedende ve odada ortaya çıkması, onunla çalışabilmenin ön koşuludur ^[4].

Ağlamanın sağlık boyutu

Ağlamanın sağlık boyutu da vardır. Gözyaşı yalnızca bir duygu ifadesi değil, bedenin gerilimi boşaltma yollarından biridir. Araştırmalar, ağladıktan sonra çoğu kişinin, özellikle yanında anlayışla dinleyen biri varsa, rahatladığını gösterir; tek başına ağlamak ise her zaman aynı rahatlamayı getirmez ^[2]. Terapi odası bu açıdan ideal bir yerdir: ağlarken sizi dinleyen, telaşa kapılmayan, "yapma" demeyen ve konuyu değiştirmeyen biri vardır. Günlük hayatta pek karşılaşmadığımız bu tanıklık, gözyaşının işe yaramasını sağlar.

Utanç neden gelir?

Peki utanç neden gelir? Ağladıktan sonra "rezil oldum", "ne düşündü acaba", "kendimi tutamadım" gibi düşünceler sık görülür. Bu utanç, ağlamanın kendisinden değil, ağlamanın anlamı hakkında önceden öğrendiklerimizden kaynaklanır. Kontrolü kaybettiğimizi düşünürüz; oysa güvenli bir yerde kontrolü bırakmak, kontrol kaybı değil bir tercihtir. Terapist bunu bilir ve çoğu zaman ağlamanın ardından gelen bu utancı da konuşmaya açar; çünkü utanç, sizin duygularınızla kurduğunuz ilişki hakkında değerli bilgi taşır. "Ağlayınca utanıyorum" cümlesi, tek başına birkaç görüşmelik bir çalışma konusudur.

Ağlayamayanlar ve erkekler

Bazı kişiler için sorun tam tersidir: terapide ağlamak istediği hâlde ağlayamaz, hatta "hiçbir şey hissetmiyorum" der. Bu da bir sorun değildir. Ağlayamamak, duyguların yokluğu değil, çoğu zaman duyguların uzun süredir kilitli tutulmasıdır. Bazı kişiler ancak süreç ilerleyip güven oturduğunda, bazıları hiç ağlamadan iyi bir terapi süreci geçirir. Terapist gözyaşını ölçüt olarak kullanmaz; duyguların hangi biçimde geldiğine bakar. Ağlamamak için kendinizi zorlamanız gerekmediği gibi, ağlamak için de zorlamanız gerekmez.

Erkekler için bu konu ayrıca zorlayıcıdır. Toplumsal öğrenme, erkeklerin ağlamasını daha ağır biçimde cezalandırır; bu yüzden birçok erkek terapide ilk kez ağladığında yoğun bir şaşkınlık ve utanç yaşar. Terapistler bunun farkındadır ve bu anı hem doğal karşılar hem de gerekirse konuşmaya açar. Yıllarca tutulan bir şeyin ilk kez dışarı çıkması, terapi sürecinin en dönüştürücü anlarından biri olabilir; sonrasında gelen rahatlamayı yaşayanlar bunu genellikle "omzumdan bir yük kalktı" diye tarif eder.

Pratik notlar

Pratik birkaç nokta rahatlatıcı olabilir. Terapi odalarında her zaman peçete bulunur; bu, ağlamanın beklenen bir şey olduğunun küçük ama somut göstergesidir. Ağlarken konuşmayı sürdürmek zorunda değilsiniz; terapist bekler, susmak da görüşmenin parçasıdır. İsterseniz "biraz duralım" diyebilirsiniz. Görüşmeden çıkarken gözlerinizin kızarık olmasından çekiniyorsanız birkaç dakika oturup toparlanmayı isteyebilirsiniz; hiçbir terapist bunu garipsemez. Görüşmeyi işten ya da önemli bir toplantıdan hemen önceye koymamak, ilk dönemde işinizi kolaylaştırır.

Ne zaman ayrıca konuşulmalı?

Ağlamanın sık tekrarlandığı ve görüşme dışında da sürdüğü durumlar ayrıca konuşulmalıdır. Her görüşmede uzun süre ağlamak ve görüşmeden yıkılmış çıkmak, konunun yoğunluğuna işaret edebilir; terapist bu durumda çalışmanın hızını ayarlar, konuyu daha küçük parçalara böler ya da görüşmeyi daha güvenli bir noktada bitirmeye özen gösterir. Görüşme dışında da ağlamanın kontrol edilemez hâle gelmesi, uyku ve iştahın bozulması ya da hiçbir şeyden keyif alamama, depresyonun işaretleri olabilir; böyle bir tablo varsa terapistiniz sizi bir psikiyatriste yönlendirebilir. Bu bir başarısızlık değil, tablonun iki koldan ele alınmasıdır.

Gizlilik açısından da rahat olabilirsiniz. Odada olan orada kalır; ağladığınız, ne için ağladığınız, hangi cümlede sesinizin titrediği yalnızca sizinle terapist arasındadır. Etik kurallar terapistin görüşme içeriğini sizin izniniz olmadan kimseyle paylaşmasını yasaklar ^[3]. Ağlamak, sizin hakkınızda bir "not" olarak bir yere yazılmaz; olsa olsa terapistin çalışma notlarında "bu konuda duygulandı" gibi bir işaret olur, o da yalnızca süreci sürdürmek içindir.

Konuları yüzeysel anlatmak

Bazı kişiler ağlamamak için konuları yüzeysel anlatır, şaka yapar ya da hızla konu değiştirir. Bu da anlaşılır bir korunma yoludur; ancak uzun sürerse terapinin asıl işine ulaşmasını engeller. Bunu fark ettiğinizde terapiste "bu konuya girersem ağlarım diye korkuyorum" demek, konuya girmekten daha kolay bir başlangıçtır ve çoğu zaman kapıyı aralamaya yeter. Korkunun kendisini konuşmak, korkulan şeyi yaşamaktan daha az ürkütücüdür.

Sık sorulanlar

Sık sorulan birkaç soru: "Terapist de ağlar mı?" Nadiren, ama terapistler de insandır; gözlerinin dolması sizi utandırmak için değil, anlattığınızın gerçekten dokunduğunu göstermek için olur ve mesleki sınırlar korunur. "Görüntülü değil de yüz yüze görüşmede ağlamak daha mı zor?" Kişiye göre değişir; ancak yüz yüze görüşmede terapistin fiziksel varlığı çoğu kişi için güven vericidir. "Ağladığım için seans uzar mı, ek ücret olur mu?" Hayır; süre aynıdır ve gerekirse toparlanmanız için terapist görüşmeyi uygun biçimde kapatır.

Ağlamanın terapide ne zaman geldiğine bakmak, süreci anlamak için yararlı bir ipucudur. Bazı kişiler ilk görüşmede, daha kendini anlatmaya başlarken ağlar; bu, konunun uzun süredir konuşulmadan taşındığını gösterir. Bazıları aylarca kupkuru anlatır, sonra sıradan görünen bir cümlede birden gözleri dolar; o cümle çoğu zaman asıl meselenin bulunduğu yerdir. Terapist bu anları not eder ve yeri geldiğinde "burada ne oldu" diye geri döner. Yani gözyaşı, terapide bir kaza değil, bir pusuladır.

Ağlamayla ilgili yaygın bir endişe de "terapisti yoracağım, ona yük olacağım" düşüncesidir. Bu düşünce, çoğu zaman kişinin yakınlarına yük olmamak için duygularını yıllarca sakladığı bir geçmişten gelir. Terapist ise tam olarak bu iş için oradadır; duygularınızı taşımak onun için bir yük değil, işinin kendisidir. Görüşmede "sizi yoruyor muyum" diye sormak bile, çalışılacak bir örüntüyü gösterir: başkalarının yükünü düşünmekten kendi ihtiyacınızı ertelemek.

Utançla baş etmek

Ağladıktan sonra gelen utançla baş etmenin somut yolları vardır. Utancı adlandırmak birincisidir: "Şu an ağladığım için utanıyorum" demek, utancın gücünü azaltır. İkincisi, utancın kaynağını sormaktır: kim, ne zaman ağlamanın ayıp olduğunu öğretti? Üçüncüsü, ağlamayı bir sonuçla ilişkilendirmektir: ağladıktan sonra rahatladınız mı, konuya daha net mi bakıyorsunuz? Çoğu kişi bu üç adımdan sonra utancın ilk görüşmelerde yoğun olduğunu, sonra kendiliğinden azaldığını fark eder.

Çocuk ve ergenlerde

Çocuk ve ergenlerle çalışırken ağlama daha farklı ele alınır. Çocuklar sözcüklerden çok oyun, çizim ve beden diliyle konuşur; ağlama bu dilin parçasıdır ve çocuk terapistleri bunu yönetmeyi bilir. Ergenlerde ise ağlamak çoğu zaman "zayıf görünme" korkusuyla şiddetle bastırılır; terapistin ilk işi, odayı yargılanmayacakları bir yer olarak kurmaktır. Anne babalar için de bir not: çocuğunuz görüşmeden ağlamış çıkarsa bu kötü bir işaret değildir; çoğu zaman ilk kez birine güvenip açıldığının işaretidir.

Gözyaşının bedende bıraktığı etki de bilinmeye değer. Yoğun bir ağlamadan sonra yorgunluk, baş ağrısı ya da uyku isteği olağandır; beden bir gerilimi boşaltmıştır ve toparlanmak için zaman ister. Görüşmeden sonra kendinize kısa bir ara vermek, hemen yoğun bir işe girmemek ve su içmek gibi basit şeyler bu toparlanmayı kolaylaştırır. Bu yüzden ilk görüşmeleri, sonrasında biraz nefes alabileceğiniz saatlere koymak akıllıca olur.

Bir de ağlamayı "işe yaramak" için kullanmaya çalışan bir yanılgı vardır: "Ağlamazsam terapi ilerlemiyor" düşüncesi. Bu doğru değildir. Terapi gözyaşıyla değil, anlamlandırmayla ilerler; ağlamak bazen bu anlamlandırmaya eşlik eder, bazen etmez. Ağlamadan geçen ama çok şey öğrendiğiniz bir görüşme, ağlayarak geçen ama hiçbir şeyin yerine oturmadığı bir görüşmeden daha verimlidir. Terapistiniz de sizden gözyaşı değil, dürüstlük bekler.

Ağlamanın farklı biçimleri

Ağlamanın farklı biçimleri olduğunu bilmek de rahatlatır. Bazen sessiz bir gözyaşı gelir ve konuşma sürer; bazen hıçkırıkla birlikte konuşamaz hâle gelirsiniz; bazen de ağlamak yerine boğazınızda bir düğüm oluşur ve sesiniz kısılır. Bunların hiçbiri "doğru" ya da "yanlış" değildir; hepsi duygunun bedendeki farklı yollarıdır. Terapist bunların her birini tanır ve ne yapacağını bilir: sessizce bekler, gerekiyorsa nefesinizi düzenlemenize yardım eder, konuyu bir süre daha güvenli bir yere çeker ve siz hazır olunca geri döner. Odada kontrol her zaman sizdedir; "devam edelim" ya da "biraz duralım" demek her zaman mümkündür.

Görüşme sonrasında ağlamanın devam etmesi de olağandır. Odada açılan bir konu akşam eve giderken ya da gece yatağa girince yeniden gelebilir; bu, terapinin çalıştığının işaretidir ve genellikle birkaç gün içinde yatışır. Bunun için görüşmeden sonra kendinize sakin bir saat ayırmak, o gün ağır bir toplantı ya da tartışma planlamamak yardımcı olur. Yoğunluk birkaç günden uzun sürüyor ve günlük işlevinizi bozuyorsa bunu bir sonraki görüşmede mutlaka söyleyin; terapist çalışmanın dozunu size göre ayarlar.

Sonuç olarak gözyaşı, terapide sürecin akıp aktığını gösteren en doğal işaretlerden biridir; onu bastırmaya çalışmak, tam da terapiye geldiğiniz konuyla savaşmak anlamına gelir.

Bir de terapiye eşlik eden yakınlar için not: eşiniz ya da çocuğunuz görüşmeden ağlamış çıkıyorsa "sana ne yaptılar" diye sormak yerine "zor bir görüşme miydi, biraz sessizlik ister misin" demek daha iyi gelir. Ağlamanın nedeni sorgulanmadığında kişi, terapide açtığı konuyu evde de güvenle taşıyabilir; bu, sürecin hızını doğrudan etkiler ve evdeki güven ortamı, odada başlayan iyileşmenin dışarıda da sürmesini sağlar.