Hiçbir şeyden zevk almıyorum, eskiden sevdiğim şeyler bile, bu ne demek?
Tarif ettiğiniz şeyin bir adı var: zevk alamama. Ruh sağlığı alanında anhedoni denir ve depresyonun en ayırt edici belirtilerinden biridir. Kişi üzgün olmayabilir bile; asıl yakınma, eskiden tat veren şeylerin artık boş gelmesidir. Müzik dinlersiniz ama dokunmaz, sevdiğiniz yemeği yersiniz ama tatsızdır, arkadaşlarınızla olursunuz ama içinde değilsinizdir.
Zevk alamama nasıl işler?
Bu belirti iki parçada incelenir. Birincisi beklenti tarafı: bir şeyi yapmadan önce ona karşı istek duyma. İkincisi ise yaşama tarafı: yaparken keyif alma. Depresyonda genellikle önce beklenti tarafı zayıflar. Kişi "gitsem iyi olur ama hiç içimden gelmiyor" der; gittiğinde ise beklediğinden daha iyi hissedebilir. Bu ayrım tedavi açısından önemlidir, çünkü isteği beklemeden harekete geçmek çoğu zaman işe yarar.
Nedenleri
Nedenlere bakalım. En sık nedeni depresyondur. Ancak tek nedeni o değildir. Uzun süren yoğun stres ve tükenmişlik, uyku yoksunluğu, travma sonrası zorlanma, madde ve alkol kullanımı, bazı ilaçların yan etkileri, tiroit sorunları ve B12 gibi eksiklikler benzer tablo yapabilir. Şizofreni gibi tablolarda da görülebilir. Bu nedenle uzun süren zevk alamama hâli, bütüncül bir değerlendirme gerektirir.
Ne yapabilirsiniz?
Kendi kendinize yapabileceğiniz en etkili şey, davranışsal etkinleştirme denen yaklaşımdır. Mantığı şudur: keyif beklenerek gelmez, davranışla geri gelir. Uygulaması da basittir. Eskiden keyif aldığınız etkinliklerden bir liste yapın; on beş dakikada yapılabilecek, para gerektirmeyen ve evden çıkmayı zorunlu kılmayan küçük şeyler seçin. Her gün bir tanesini takvime yazın ve isteğinizi beklemeden yapın. Yaptıktan sonra ondan on üzerinden bir keyif puanı verin. İki hafta sonra bu puanların yavaşça yükseldiğini görmek, tablonun döndüğünün ilk işaretidir.
Birkaç pratik nokta ekleyelim. Küçük başlayın; "bu hafta sonu doğaya çıkayım" gibi büyük planlar depresyonda çoğu zaman gerçekleşmez ve başarısızlık hissi yaratır. Sosyal olanları listeye mutlaka koyun; insan teması duygudurumu en güçlü etkileyen değişkenlerden biridir. Bedensel hareket ekleyin; kısa yürüyüşler bile ölçülebilir fark yaratır. Ekran başında geçen edilgen zamanı azaltın; bu tür zaman keyif vermez ama yerini doldurur.
Tedavi
Tedavi tarafında iyi haber şu: bu belirti düzelir. Psikoterapide davranışsal etkinleştirme ve bilişsel çalışma doğrudan bu alanı hedefler. İlaç tedavisi gerektiğinde, bazı ilaçların bu belirti üzerinde diğerlerine göre daha iyi olduğu bilinir; bu yüzden hekiminize "asıl sorunum zevk alamamak" demeniz ilaç seçimini etkiler. Uykunun düzelmesi ve hareketin artması da bu belirtiyi doğrudan iyileştirir.
Ne zaman destek almalı?
Şu durumlarda uzman desteği alın:
- Bu hâl iki haftadan uzun sürüyorsa
- İşinizi ya da okulunuzu aksatıyorsa
- İnsanlardan uzaklaşmaya başladıysanız
- Uyku ve iştahınız bozulduysa
- Alkol kullanımınız arttıysa
Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa hiç beklemeyin; acil durumda 112'yi arayın.
Bu konuda ücretsiz testler
Birkaç dakikada çözebilir, kendinizi daha iyi tanıyabilirsiniz. Testler tanı koymaz.
Depresyon Testi
Sürekli mutsuzluk, enerji kaybı ve içe kapanma hislerinizi analiz ederek duygusal dayanıklılık seviyenizi...
5 dk · ÜcretsizTesti çöz
Gülümseyen Depresyon Testi
Sosyal hayatta gülümsüyor ama içinizde tükenmiş mi hissediyorsunuz? Gülen depresyon belirtilerinizi ve ma...
4 dk · ÜcretsizTesti çöz
Mutluluk Testi
Ne kadar mutlusunuz? Bu test gündelik keyfinizi, yaşamınızdan duyduğunuz doyumu, anlam duygunuzu ve ilişk...
4 dk · ÜcretsizTesti çöz
Bu yanıt genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel muayene, tanı ya da tedavinin yerini tutmaz. Belirtileriniz sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın.
