Hipokondri miyim, sürekli hasta olduğumu düşünüyorum?

Sağlık kaygısı döngüsü

Döngü şöyle işler. Bedende olağan bir duyum fark edilir: bir ağrı, bir çarpıntı, bir ben, bir kas seğirmesi. Zihin bunu ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlar. Kaygı yükselir. Kaygı bedensel belirtileri artırır (kaygı gerçekten çarpıntı, baş ağrısı, mide bulantısı ve kas gerginliği yapar). Artan belirti, "demek ki haklıymışım" düşüncesini güçlendirir. Ve döngü kapanır.

Döngüyü besleyen davranışlar

Bu döngüyü besleyen davranışlar bellidir ve tedavinin asıl hedefi bunlardır.

• Beden taraması: nabız ölçmek, tansiyon aletini sık kullanmak, benleri incelemek, lenf bezlerini yoklamak, yutkunmayı denemek. Bu tarama, normalde fark edilmeyecek duyumları büyütür.
• İnternette belirti aramak: bu, sağlık kaygısını en hızlı büyüten şeydir. Arama motorları nadir ve ağır tanıları öne çıkarma eğilimindedir; sonuç neredeyse her zaman kaygıyı artırır.
• Güvence arama: yakınlara sormak ("sence bu normal mi?"), hekimden hekime gezmek, tetkikleri tekrarlatmak. Her güvence kısa bir rahatlama sağlar ve güvenceye olan ihtiyacı büyütür.
• Kaçınma: hastane haberlerinden uzak durmak, hastalıkla ilgili konuşmalardan kaçmak, hatta gerekli kontrolleri bile ertelemek.

Bu davranışların hepsi kısa vadede rahatlatır, uzun vadede tabloyu büyütür. Tedavinin özü, bunları kademeli olarak azaltmaktır.

Ne yapmalı?

Önce tıbbi tarafı netleştirin. Bir hekimle görüşün, gerekli tetkikleri bir kez düzgün biçimde yaptırın ve sonra hekiminizle bir plan belirleyin: hangi aralıklarla kontrol yapılacak, hangi belirtilerde başvurulacak. Bu plan yazılı olsun. Böylece "ne zaman gideceğim" belirsizliği ortadan kalkar ve sürekli başvurma ihtiyacı azalır.

Sonra davranış planı yapın. İnternette belirti aramayı tamamen bırakın; bu tek değişiklik çoğu kişide belirgin fark yaratır. Beden taramasını azaltın: tansiyon aletini kaldırın, nabız ölçmeyi bırakın. Güvence isteme sayınızı kademeli düşürün ve yakınlarınızdan da güvence vermemelerini rica edin; bu onlara zor gelir ama tedavinin parçasıdır.

Erteleme kuralı kullanın: kontrol etme ya da arama dürtüsü geldiğinde otuz dakika bekleyin. Dürtü genellikle o sürede zayıflar.

Kaygı yükseldiğinde ne yapacağınızı önceden belirleyin: nefes çalışması, yürüyüş, başka bir işe geçmek. Belirtiyi "yok etmeye" çalışmayın; onunla birlikte devam etmeyi deneyin.

Bu kaygı gerçek bir sıkıntıdır

Bir noktayı vurgulayalım: sağlık kaygısı, sizin gerçekten hastalanamayacağınız anlamına gelmez. Bu nedenle düzenli kontrolleri ihmal etmeyin ve uyarıcı belirtileri (istemsiz kilo kaybı, dışkıda kan, yutma güçlüğü, gece uyandıran ağrı, ani görme ya da konuşma bozukluğu) ciddiye alın. Amaç kontrolü tamamen bırakmak değil, makul ve planlı hâle getirmektir.

Tedavi

Tedavi tarafında bilişsel davranışçı terapi bu alanda etkinliği gösterilmiş yöntemdir ve genellikle kısa sürelidir. Gerekli görülürse hekim değerlendirmesiyle ilaç tedavisi eklenir. Eşlik eden depresyon ve panik bozukluk sıktır; birlikte ele alınmaları gerekir.

Ne zaman destek almalı?

Şu durumlarda destek alın:

• Endişe günün önemli bir bölümünü kaplıyorsa
• Sık hekim başvurusu yapıyorsanız
• İş ve sosyal yaşamınız etkileniyorsa
• Uyku ve iştahınız bozulduysa
• Aile içinde bu nedenle gerginlik yaşanıyorsa