Bağımlılık Hakkında Sık Sorulan Sorular

Önce çok önemli bir uyarıyla başlayalım: düzenli ve yüksek miktarda alkol kullanan kişilerde aniden bırakmak tıbbi olarak riskli olabilir. Titreme, terleme, bulantı, kalp çarpıntısı, huzursuzluk, uykusuzluk gibi yoksunluk belirtileri görülebilir; ağır durumlarda nöbet ve bilinç bulanıklığı gibi hayati riskler ortaya çıkabilir. Bu nedenle uzun süredir ve günlük içiyorsanız, bırakma sürecini kendi başınıza değil, bir hekim gözetiminde planlayın.

Şimdi geri dönüşler konusuna gelelim. Tekrarlayan geri dönüşler başarısızlık değildir; bu alanda beklenen bir seyirdir. Çoğu kişi kalıcı bırakmaya birkaç denemeden sonra ulaşır. Her deneme, bir sonrakini daha bilgili hâle getirir.

Telefonu elinizden bırakamamanızın temel nedeni, uygulamaların ne zaman geleceği belli olmayan küçük ödüllerle, örneğin yeni bir mesaj, beğeni ya da ilginç bir videoyla, dikkatimizi yakalayacak biçimde tasarlanmasıdır. Bildirimleri kapatmak, telefonu görünmeyen bir yerde tutmak ve kullanım sürelerine sınır koymak işe yarar.

Sosyal medya ve pek çok uygulama, davranış psikolojisinde değişken ödül olarak bilinen bir düzenle çalışır. Ödülün ne zaman geleceği belli olmadığında, kontrol etme davranışı çok güçlü biçimde pekişir. Sonsuz kaydırma ve otomatik oynatma da durma noktasını ortadan kaldırır.

Evet. Balonlara doldurularak eğlence amacıyla solunan gülme gazı, yani azot protoksit, sık ve yoğun kullanıldığında vücuttaki B12 vitaminini etkisiz hâle getirir ve omurilik ile sinirlerde ciddi hasara yol açabilir. El ve ayaklarda uyuşma, yürüme güçlüğü ve denge kaybı en sık belirtilerdir. Kapalı ortamda solunması bilinç kaybına da neden olabilir.

Azot protoksit, diş tedavilerinde ve doğumda hekim gözetiminde, oksijenle karıştırılarak kullanılan bir gazdır. Gözetim dışında ve tekrar tekrar solunduğunda B12 vitamininin yapısını bozar. B12, sinirleri saran koruyucu kılıfın yapımı için gereklidir; eksik kaldığında sinir iletimi bozulur.

Bonzai kullanımı yalnız gözlemle kesin olarak anlaşılamaz, ama bazı değişiklikler dikkat çekicidir: ani ruh hâli dalgalanmaları, dalgınlık ya da aşırı huzursuzluk, kızarık gözler, uyku ve iştah değişiklikleri, okul ya da iş performansında düşüş ve arkadaş çevresinin değişmesi. Göğüs ağrısı, nöbet ve bilinç bulanıklığı ise acil durumdur.

Bonzai içindeki sentetik kannabinoidler beyinde güçlü etki gösterir ve tepkiler kişiden kişiye çok değişir. Bazı kişiler dalgın ve tepkisiz görünürken bazılarında yoğun kaygı, panik ve saldırganlık görülür.

Bu zor ve yıpratıcı bir süreç; önce bunu kabul edelim. Yakınına yardım etmek isteyen kişilerin en sık yaptığı hata, tek başına ve doğru bilgi olmadan mücadele etmeye çalışmaktır. Sırayla gidelim.

Önce ne işe yaramadığını bilin. Tehdit, ültimatom, suçlama, utandırma, ahlaki dersler, sürekli takip ve arama, aile içinde herkesin ayrı ayrı baskı kurması; bunların hiçbiri kullanımı durdurmaz. Genellikle yaptıkları tek şey, kişinin daha çok gizlenmesi ve iletişimin kopmasıdır.

Bunu yazmanız önemli bir adım; çünkü kumar bağımlılığında en büyük engel gizlilik ve utançtır. Bu tablo tedavi edilebilir ve birçok kişi toparlanmayı başarır. Hem davranış hem borç tarafı için somut bir yol haritası çizelim.

Önce tabloyu tanıyalım. Kumar bağımlılığı, tanımlanmış bir bozukluktur ve şu belirtilerle görülür: aynı heyecanı almak için giderek daha fazla para yatırmak, azaltma denemelerinin başarısız olması, oynamadığında huzursuzluk ve sinirlilik, sıkıntılı hissettiğinde oynamaya yönelmek, kaybedileni geri kazanmak için yeniden oynamak, yakınlarına yalan söylemek, borç almak, ilişkileri ve işi riske atmak.

Geri dönüş yaşamanız olağan; araştırmalar kalıcı bırakmanın genellikle birkaç denemeden sonra geldiğini gösteriyor. Yani şu ana kadarki denemeleriniz boşa gitmedi, her biri bir sonrakini güçlendirdi.

Bırakmanın zor olmasının nedeni iki katmanlıdır. Birincisi fiziksel bağımlılık: nikotin yoksunluğu huzursuzluk, sinirlilik, dikkat güçlüğü, iştah artışı ve uyku sorunları yapar. Bu belirtiler genellikle ilk üç günde tepe yapar ve iki-dört hafta içinde belirgin biçimde azalır. İkincisi ve daha kalıcı olanı, öğrenilmiş alışkanlık: çayla, kahveyle, araba kullanırken, telefonda konuşurken, iş molasında, yemek sonrası. Bu bağlar nikotin vücuttan çıktıktan sonra da aylarca sürer ve geri dönüşlerin çoğu bu bağlardan kaynaklanır.

Aşırı telefon kullanımı, madde bağımlılığıyla aynı kategoride tanımlanmaz; ancak davranışsal bağımlılıklara benzer bir örüntü gösterebilir ve yaşam kalitesini gerçekten etkileyebilir. Yani adlandırmadan bağımsız olarak, tarif ettiğiniz durum ele alınmaya değer.

Hangi belirtiler dikkat gerektirir? Planladığınızdan çok daha uzun süre kullanmak, azaltma denemelerinin başarısız olması, telefona ulaşamadığınızda huzursuzluk ve sinirlilik, uykudan çalması, iş ve derslerde verimin düşmesi, yüz yüze ilişkilerin azalması, yemekte ve sohbette sürekli bakma isteği, kullanmadığınız hâlde titreşim hissetmek, ilk iş olarak sabah uyanır uyanmaz açmak.