Diğer Konular Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sivilce sıkma alışkanlığını bırakmak için önce bu davranışın ne zaman ve hangi duygu içindeyken başladığını fark etmek, ardından ellerinizi meşgul eden karşıt bir hareket geliştirmek gerekir. Davranış sık, kontrol dışı ve yara bırakacak düzeydeyse dermatilomani olabilir; bu durumda davranışçı terapi güçlü kanıta sahip bir yoldur.

Sivilceyi sıkmak kısa bir rahatlama sağlar; gerginlik, can sıkıntısı ya da "pürüzü düzeltme" isteği bir anlığına azalır. Beyin bu rahatlamayı ödül olarak kaydeder ve davranış zamanla otomatik hâle gelir. Kişi çoğu zaman ayna karşısında ya da telefonla uğraşırken farkında olmadan başlar.

Hayal kurmak herkeste görülen, çoğu zaman yararlı bir zihinsel etkinliktir. Hayaller saatlerce sürüyor, bırakılamıyor ve iş, ders ya da ilişkileri aksatıyorsa maladaptif hayal kurma denilen bir sorundan söz edilebilir. Aşırı hayal kurma yalnızlık, kaygı, depresyon ya da dikkat eksikliğiyle birlikte görülebilir.

Normal hayal kurma kısa sürer, isteğinizle başlar ve biter; plan yapmaya, yaratıcılığa ve dinlenmeye katkı sağlar. Sorun olan hayal kurmada hayaller ayrıntılı hikâyeler hâlinde günlerce sürer, kişi onlara ayırdığı zamanı kontrol edemez ve sonrasında suçluluk duyar.

Psikiyatride zorunlu yatış için kanunda belirli bir gün sayısı yoktur. Kişi, ruhsal hastalığı nedeniyle kendisi ya da başkaları için ciddi tehlike oluşturduğu ve başka yolla korunamadığı sürece hastanede tutulabilir; tehlike ortadan kalkınca taburculuk planlanır. Pratikte yatışların çoğu birkaç gün ile birkaç hafta sürer. Süreç yasal güvencelere ve yargı denetimine tabidir.

Zorunlu, yani kişinin isteği dışındaki yatış; ağır ruhsal hastalık nedeniyle kişinin kendi güvenliğini ya da başkalarının güvenliğini ciddi biçimde tehlikeye attığı ve onay verecek durumda olmadığı istisnai durumlar için öngörülür. Türk Medeni Kanunu, kişisel korunması başka şekilde sağlanamayan kişilerin uygun bir kuruma yerleştirilmesini koruma amaçlı özgürlüğün kısıtlanması başlığı altında düzenler.

Hayır, psikolojiden psikiyatriye doğrudan geçiş yoktur. Psikiyatri bir tıp uzmanlık dalıdır; psikiyatrist olmak için önce 6 yıllık tıp fakültesini bitirip hekim olmak, ardından tıpta uzmanlık sınavıyla psikiyatri uzmanlık eğitimine girmek gerekir. Psikoloji mezunu biri psikiyatrist olmak isterse tıp fakültesine yeniden başlaması gerekir.

Psikiyatrist, tanı koyma ve ilaç yazma yetkisi olan bir hekimdir. Bu yetki tıp eğitimine ve hekimlik mesleğine dayanır. Psikiyatri uzmanlık eğitimi de ancak tıp fakültesi mezunlarının girebildiği bir uzmanlık eğitimidir. Psikoloji eğitimi değerli ve kapsamlı olsa da tıp eğitiminin yerini tutmaz.

Türkiye’de psikolog olmak için 4 yıllık psikoloji lisans programını bitirmek gerekir. Klinik alanda çalışmak, yani terapi yapmak ve psikolojik değerlendirme yürütmek isteyenler ise lisansın ardından genellikle 2–3 yıllık klinik psikoloji yüksek lisansı yapar; buna ek olarak süpervizyon eşliğinde terapi eğitimleri alır.

Klinik psikologların görev tanımı ilgili sağlık mevzuatında yer alır.

Psikiyatri; depresyon, kaygı bozuklukları, panik atak, obsesif kompulsif bozukluk, bipolar bozukluk, şizofreni, dikkat eksikliği, uyku sorunları, bağımlılık ve yeme bozuklukları gibi ruhsal hastalıklara bakan tıp dalıdır. Psikiyatrist bu hastalıkların tanısını koyar, ilaç tedavisini yürütür, gerekirse terapi yapar ve sağlık raporu düzenler.

Ruhsal bozukluklar dünyada çok yaygındır ve büyük bölümü tedavi edilebilir. Erken başvuru, tedavinin daha kısa sürmesine ve günlük hayatın daha az etkilenmesine yardım eder.

Psikiyatri yatışı genellikle kişinin kendine ya da başkasına zarar verme riski yüksek olduğunda, ağır depresyon, mani ya da psikoz nedeniyle güvenliği tehlikeye girdiğinde, kişi kendine bakamaz hâle geldiğinde veya ayakta tedaviyle düzelmeyen ağır tablolarda önerilir. Yatış süresi kişiye göre değişir; çoğu zaman birkaç gün ile birkaç hafta arasındadır.

Yatışların çoğu kişinin kendi onayıyla yapılan gönüllü yatışlardır. Kişinin kendisi ya da başkaları için ağır tehlike oluşturduğu ve onay veremediği durumlarda ise kişisel özgürlüğün koruma amacıyla kısıtlanmasına ilişkin yasal hükümler uygulanabilir; bu süreç yasal güvencelere ve yargı denetimine tabidir.

En sık görülen psikiyatrik rahatsızlıklar depresyon, kaygı bozuklukları (yaygın kaygı, panik bozukluk, sosyal kaygı, fobiler), obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu, bipolar bozukluk, şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, otizm spektrum bozukluğu, yeme bozuklukları, uyku bozuklukları ve madde kullanım bozukluklarıdır.

Bu sınıflandırma, uluslararası tanı sistemlerinde kullanılan gruplara dayanır.

İki haftadan uzun süren keyifsizlik ya da isteksizlik, kontrol edilemeyen kaygı ve panik atakları, belirgin uyku ve iştah bozukluğu, takıntılı düşünceler, gerçek dışı algılar, aşırı hareketlilik ve dikkat sorunları ya da alkol ve madde kullanımında kontrol kaybı yaşayan herkes psikiyatriye başvurabilir. Belirtiler günlük hayatı, işi ya da ilişkileri zorluyorsa başvurmak için beklemeye gerek yoktur.

Belirtiler ağırsa, ilaç tedavisi gerekebilecek düzeydeyse ya da bedensel bir nedenin araştırılması gerekiyorsa psikiyatristle başlamak daha doğrudur. Orta ve ağır depresyonda ilaç ve terapinin birlikte kullanılması önerilir. Hafif yakınmalarda ise doğrudan bir psikologla da başlanabilir.

İkisi de insan zihnini ve davranışını konu alır, ancak farklı disiplinlerdir: eğitimleri, yöntemleri ve yetkileri ayrıdır.

Psikiyatri, tıbbın bir uzmanlık dalıdır. Psikiyatrist önce tıp fakültesini bitirir, ardından psikiyatri uzmanlık eğitimini tamamlar. Hastalıkları tanıma, tetkik isteme, ilaç tedavisi başlatma ve yönetme yetkisi vardır. Ruh sağlığı belirtilerinin bedensel bir nedenden (tiroit hastalığı, kansızlık, vitamin eksikliği, bir ilacın yan etkisi gibi) kaynaklanıp kaynaklanmadığını değerlendirecek kişi psikiyatristtir. Alt dalları arasında çocuk ve ergen psikiyatrisi ayrı bir uzmanlık alanı olarak yer alır; ayrıca bağımlılık, geriatrik psikiyatri, adli psikiyatri gibi ilgi alanları bulunur.

Evet, işe yarıyor; ama ne için işe yaradığını doğru anlamak önemli. Testler tek başına tanı koymaz. Hekim ya da uzman için bir ölçüm aracıdır; tıpkı ateş ölçmenin tanı koymaması ama değerli bilgi vermesi gibi.

Testler ne işe yarar? Belirtilerin şiddetini sayısal olarak ortaya koyar, bu da hem başlangıç durumunu belgelemeyi hem de tedavi sırasındaki değişimi izlemeyi sağlar. Görüşmede dile getirilmeyen alanları açığa çıkarır. Ayırıcı tanıya katkıda bulunur. Bilişsel işlevleri (dikkat, bellek, yürütücü işlevler) nesnel olarak ölçer. Çocuklarda gelişimsel düzeyi değerlendirir ve okul yerleştirme ya da destek planlaması için veri sağlar.

Yeme bozuklukları, yemekle ve bedenle kurulan ilişkinin kişinin sağlığını ve yaşamını bozacak düzeye gelmesidir. Diyet yapmakla arasındaki sınırı belirlemek için bakılması gereken birkaç işaret var.

Genel uyarı işaretleri şunlardır:

Şizofreni, düşünce, algı, duygu ve davranışı etkileyen bir ruhsal hastalıktır. En yaygın yanlış inançla başlayalım: şizofreni "çift kişilik" demek değildir; bu tamamen farklı bir tablodur. Bir başka yanlış inanç da bu hastalıkla yaşayan kişilerin tehlikeli olduğudur; araştırmalar, şizofreniyle yaşayan kişilerin şiddet uygulamaktan çok, şiddete maruz kalma riskinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Belirtiler üç grupta toplanır.

rüyaların bir işlevi var, ama rüya yorumu kitaplarının iddia ettiği türden sabit bir "anlam sözlüğü" yok.

Önce bilimin ne dediğine bakalım. Rüyaların çoğu, uykunun hızlı göz hareketi evresinde görülür. Bu evrede beyin oldukça etkindir ve gün içinde edinilen bilgilerin işlenmesi, duyguların düzenlenmesi ve belleğin pekiştirilmesiyle ilgili süreçler yürür. Birçok araştırmacı rüyayı, bu işleme sürecinin yan ürünü olarak değerlendirir.