Travma ve Yas Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bunu ciddiye almanız çok doğru. En önemli bilgiyle başlayalım: intihardan söz eden kişiler "yapmaz" değildir. Söz etmek, en güçlü uyarı işaretlerinden biridir ve mutlaka ciddiye alınmalıdır.

İlk olarak doğrudan sorun. Birçok kişi sormaktan çekinir, "aklına sokarım" diye düşünür. Bu doğru değildir; araştırmalar doğrudan sormanın riski artırmadığını, tersine kişiyi rahatlattığını gösteriyor. Şöyle sorabilirsiniz: "Kendine zarar vermeyi ya da yaşamına son vermeyi düşünüyor musun?"

Yasın bir takvimi yoktur. "Şu kadar ayda geçmesi gerekir" diyen her ölçüt yanlıştır; çünkü yas, kaybedilen kişiye, ilişkinin niteliğine, kaybın biçimine ve yaşam koşullarınıza göre farklı seyreder.

Yine de genel bir çerçeve verilebilir. İlk haftalarda şok, inkâr ve uyuşukluk sık görülür. Ardından acının dalgalar hâlinde geldiği bir dönem başlar: bazı günler taşınabilir, bazı günler dayanılmaz olur. Zamanla dalgaların aralığı açılır ve şiddeti azalır. Altı ay ile bir yıl arasında çoğu kişide günlük yaşama dönüş belirginleşir. Ancak özlem tamamen bitmez ve bitmesi de gerekmez.

Evet, geçer. Üstelik bu alan, ruh sağlığında tedaviye en iyi yanıt veren alanlardan biri. Ancak önce neyin olağan, neyin tedavi gerektirdiğini ayırt edelim.

Travmatik bir olaydan sonraki ilk haftalarda şunlar beklenen tepkilerdir:

Çocuğunuzun tepkileri, yaşananın büyüklüğü düşünüldüğünde beklenen tepkilerdir. Deprem sonrası çocuklarda en sık görülenler şunlardır: anne babadan ayrılmak istememe, tek başına uyuyamama, karanlıktan korkma, küçük seslerde irkilme, sürekli deprem sorusu sormak, depremi oyunda tekrar tekrar canlandırmak, altını ıslatma ya da parmak emme gibi geriye dönüşler, iştah değişiklikleri, karın ağrısı ve baş ağrısı, sinirlilik, okula gitmek istememe.

Yaşa göre görünüm değişir. Küçük çocuklarda tepki oyun ve bedensel belirtilerle çıkar. Okul çağında sorular ve korkular sözle ifade edilir. Ergenlerde ise öfke, içe kapanma, uyku bozukluğu ve bazen aşırı sorumluluk alma görülür.

Sürekli tetikte olma hissi, belirgin tek bir travma olmadan da ortaya çıkabilir ve bunun birkaç açıklaması var.

Belirtiler nelerdir? Küçük seslerde irkilmek, kalabalıkta rahatsız olmak, sürekli çıkışı kontrol etmek, uyurken hafif uyumak, kaslarda sürekli gerginlik, çene sıkma, gün boyu süren huzursuzluk, kötü bir haber bekliyormuş gibi hissetmek, dikkat dağınıklığı.

Bunu yazabildiğiniz için önce şunu söyleyelim: bu davranışı bırakmak istemeniz, değişimin en önemli parçası. Bırakmak mümkün ve bunu başaran çok sayıda kişi var. Süreci adım adım anlatalım.

Önce neden yaptığınızı anlamak gerekir; çünkü yerine ne koyacağınız buna bağlı. Kendine zarar verme genellikle şu işlevlerden birine hizmet eder: dayanılmaz bir duyguyu hızla azaltmak, uyuşmuş hissedildiğinde bir şey hissedebilmek, öfkeyi kendine yöneltmek, cezalandırmak, kontrol duygusu kazanmak, içerideki acıyı görünür kılmak. Hangisi sizin için geçerli? Bunu bilmek, alternatif bulmayı kolaylaştırır.