Madde kullanan bir yakınıma nasıl yardım edebilirim?

Ne işe yaramaz?

Önce ne işe yaramadığını bilin. Tehdit, ültimatom, suçlama, utandırma, ahlaki dersler, sürekli takip ve arama, aile içinde herkesin ayrı ayrı baskı kurması; bunların hiçbiri kullanımı durdurmaz. Genellikle yaptıkları tek şey, kişinin daha çok gizlenmesi ve iletişimin kopmasıdır.

Borç ödemek, işe gitmediğinde mazeret uydurmak, sonuçlardan korumak da yardımcı olmaz. Bu davranışlar iyi niyetle yapılır ama kullanımı sürdürülebilir kılar. Sevgiyle koruma ile sonuçları üstlenme arasındaki farkı ayırmak gerekir.

İşe yarayan yaklaşım

Şimdi işe yarayan yaklaşıma bakalım.

• Konuşmanın zamanını seçin. Kişi madde etkisi altındayken ya da tartışmanın ortasındayken konuşmayın. Sakin bir zaman ve özel bir ortam seçin.
• Dili değiştirin. Suçlayıcı değil, gözleme ve kendi duygunuza dayalı konuşun: "Son aylarda uyku düzeninin değiştiğini ve arkadaşlarından uzaklaştığını görüyorum. Bu beni endişelendiriyor ve sana yardımcı olmak istiyorum." Etiket kullanmayın; "bağımlısın" gibi ifadeler savunmaya iter.
• Dinleyin. Hemen çözüm sunmayın. Kullanımın onun için ne işe yaradığını anlamaya çalışın; çoğu zaman altında kaygı, uykusuzluk, travma, dışlanma ya da çökkünlük vardır.
• Kapıyı açık bırakın. İlk konuşmada kabul gelmeyebilir. "Hazır olduğunda buradayım, birlikte gideriz" cümlesi, ileride dönülecek bir kapı bırakır.
• Somut yardım önerin. "Tedavi olmalısın" demek yerine "randevuyu ben alayım, birlikte gidelim" demek çok daha etkilidir. Süreçte fiilen yanında olmak fark yaratır.
• Sınır koyun ve uygulayın. Sınır, cezalandırma değildir; kendi kaynaklarınızı korumaktır. Örneğin: "Sana para vermeyeceğim ama tedavi masraflarını karşılarım." "Evde madde kullanılmasını kabul etmiyorum." Koyduğunuz sınırı uygulayın; uygulanmayan sınır güveni bozar.

Aile ve kendinizi korumak

Aile eğitimini ihmal etmeyin. Bu alanda ailelere yönelik destek yapıları vardır ve katılan yakınların hem kendi ruh sağlığı düzelir hem de kişinin tedaviye girme olasılığı artar.

Kendinizi koruyun. Bu süreçte yakınlar sıklıkla tükenir, uyku ve sağlıkları bozulur, kendi ilişkileri zarar görür. Kendi desteğinizi almak, bencillik değil, sürdürülebilirliğin koşuludur.

Çocuklar varsa onların güvenliği önceliklidir. Ev içinde madde bulunmaması, çocukların bu ortamdan korunması ve gerektiğinde geçici bir düzen kurulması gerekebilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi seçeneklerini bilin. Türkiye'de madde bağımlılığı tedavisi için AMATEM birimleri hizmet verir; ayaktan ve yatarak tedavi seçenekleri vardır. ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı yedi gün yirmi dört saat ücretsiz hizmet verir; hem kullanan kişi hem yakınları arayabilir ve yönlendirme alabilir.

Acil durumlar

Son olarak gerçekçi bir beklenti kurun: değişim kararı sonunda kişinin kendisine aittir. Siz koşulları ve kapıyı hazırlayabilirsiniz, ama adımı onun atması gerekir. Bu, sizin başarısızlığınız değildir.