Sabahları kalkamıyorum, her şey anlamsız geliyor, bu depresyon belirtisi mi?

Depresyon için hangi ölçütler aranır?

Depresyondan söz edebilmek için belirtilerin en az iki hafta boyunca, günün büyük bölümünde ve neredeyse her gün sürmesi beklenir. Aranan belirtiler şunlardır: çökkün ruh hâli, ilgi ve keyif kaybı, iştahta ve kiloda değişim, uyku bozukluğu (uyuyamama ya da aşırı uyuma), yorgunluk ve enerji kaybı, değersizlik ve suçluluk düşünceleri, dikkat toplama ve karar verme güçlüğü, hareketlerde yavaşlama ya da huzursuzluk, ölüm ve yaşamı sonlandırma düşünceleri. Bu belirtilerin birkaçı bir arada ve işlevi bozacak düzeydeyse değerlendirme gerekir.

Sabah kalkamama özellikle anlamlı bir bulgudur. Depresyonda gün içi ritim bozulur ve birçok kişi sabahları belirgin biçimde daha kötü, akşama doğru bir miktar daha iyi hisseder. Bu, tembellikle ilgili değildir; tablonun bir parçasıdır.

Başka nedenler de olabilir

Başka nedenleri de dışlamak gerekir. Tiroit bezinin az çalışması, kansızlık, B12 ve D vitamini eksiklikleri, uyku apnesi, şeker hastalığı, bazı ilaçların yan etkileri ve alkol kullanımı benzer tablo yapabilir. Bu nedenle hekim değerlendirmesi ve basit tetkikler yerinde olur.

Bugünden başlayabileceğiniz şeyler

Bugünden başlayabileceğiniz şeyler var; bunlar tedavinin yerine geçmez ama destekler.

• Kalkış saatini sabitleyin. Ne kadar kötü uyursanız uyuyun, aynı saatte kalkın ve perdeleri açın. Sabah ışığı, biyolojik ritmi en çok düzenleyen etkendir.
• Günü küçük görevlere bölün. Depresyonda büyük hedefler felç eder. "Bugün on dakika yürüyeceğim", "bir öğün hazırlayacağım", "bir kişiye mesaj atacağım" gibi tamamlanabilir görevler seçin. Her tamamlanan görev, yeterlilik duygusunu biraz onarır.
• Hareketi zorlayın. Egzersizin hafif ve orta düzey depresyonda belirtileri azalttığı gösterilmiştir. Günde on dakikalık yürüyüşle başlayın.
• Temas kurun. Geri çekilme, depresyonun en güçlü sürdürücüsüdür. Canınız istemese bile haftada iki planlı görüşme koyun.
• Alkolden uzak durun; kısa vadede rahatlatır, tabloyu ağırlaştırır.
• Kararları erteleyin. Depresyondayken verilen büyük kararlar (iş bırakmak, ilişkiyi bitirmek, taşınmak) genellikle sonradan pişmanlık üretir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi tarafında iyi haberler var: depresyon, tedaviye iyi yanıt veren bir tablodur. Bilişsel davranışçı terapi ve kişilerarası terapi gibi yöntemler etkinliği gösterilmiş seçeneklerdir. Orta ve ağır tablolarda ilaç tedavisi eklenir; ilaçların etkisi genellikle iki-dört haftada başlar ve tam etki için daha uzun süre gerekebilir. İkisinin birlikte yürütülmesi, çoğu kişide en iyi ve en kalıcı sonucu verir.

Ne zaman başvurmalı?

Şu durumlarda gecikmeden başvurun:

• Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa
• İşe ya da okula gidemiyorsanız
• Kendinize bakamıyorsanız
• Uyku ve iştahınız ciddi biçimde bozulduysa
• Alkol kullanımınız arttıysa
• Değersizlik ve umutsuzluk düşünceleri varsa

Ölüm ya da yaşamı sonlandırma düşünceleriniz varsa beklemeyin; acil olarak 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.