Sevdiğim bir şeyi yaparken bile suçluluk hissediyorum, neden?

Nereden gelir?

Nereden gelir? Birkaç kaynak sayabiliriz. Çalışkanlığın tek erdem sayıldığı bir ortamda büyümek. Sevginin başarıya bağlandığı bir aile düzeni; "iyi not getirirsen değerlisin" mesajı. Erken yaşta sorumluluk almak zorunda kalmak, örneğin kardeşlere bakmak ya da ailenin duygusal yükünü taşımak. Bir yakının zorlandığını bilerek iyi hissetmenin uygunsuz görünmesi. Dinlenmenin tembellikle eşitlendiği bir iş kültürü. Yeni anne-babalarda da çok sık görülür: kendine ayrılan her dakika, çocuktan çalınmış gibi hissedilir.

Bedeli

Bu hissin bir bedeli var. Sürekli suçlulukla dinlenmek, dinlenmenin işe yaramasını engeller. Bedeniniz oturur ama zihniniz çalışmaya devam eder; sonuçta hem keyif alınmaz hem de yorgunluk geçmez. Zamanla bu tablo tükenmişliğe dönüşür.

Ne işe yarar?

Ne işe yarar?

• Birincisi, kuralı görünür kılın. Suçluluk geldiğinde kendinize sorun: "Şu an hangi kurala uymadığımı düşünüyorum?" Cevabı yazın. Yazılan kural genellikle şaşırtıcı biçimde sert görünür: "Herkesin işi bitmeden oturamam", "boş durmak yanlıştır". Kuralı görmek, onu sorgulanabilir hâle getirir.
• İkincisi, kuralı sınayın. Aynı kuralı sevdiğiniz birine uygular mıydınız? Arkadaşınıza "sen dinlenmeyi hak etmiyorsun" der miydiniz? Bu soru, çifte standardı hızlıca ortaya çıkarır.
• Üçüncüsü, dinlenmeyi plana yazın. Artakalan zamanda dinlenmeye çalışmak işe yaramaz; çünkü artakalan zaman hiç gelmez. Takvime yazılmış bir dinlenme, "görev" statüsü kazandığı için suçluluğu azaltır. Kulağa tuhaf gelse de bu yöntem çok işe yarar.
• Dördüncüsü, süreyi sınırlayın. Belirli bir süre için izin vermek, açık uçlu bir boşluktan daha kolay kabul edilir: "Kırk beş dakika bu kitabı okuyacağım."
• Beşincisi, faydayı hatırlatın. Dinlenmek bir ödül değil, işlevin parçasıdır. Uyku, mola ve keyif alınan etkinlikler dikkat, karar verme ve sabır kapasitesini doğrudan besler. Yani dinlenmek, sorumluluklarınızı terk etmek değil, onları sürdürebilmenin koşuludur.
• Altıncısı, suçluluğa tepki vermemeyi öğrenin. Duyguyu yok etmeye çalışmak yerine, "şu an suçluluk hissediyorum ve buna rağmen devam ediyorum" demek daha etkilidir. Duygu birkaç dakikada zayıflar; ona göre davranmadığınızda gücünü kaybeder.
• Yedincisi, kendinize konuşma biçiminizi yumuşatın. Kendine şefkat, sorumsuzluk değildir; araştırmalar kendine sert davranan kişilerin daha çok değil daha az işlev gösterdiğini ortaya koyuyor.

Ne zaman destek almalı?

Şu durumlarda destek alın:

• Suçluluk hissi sürekli hâle geldiyse
• Hiçbir şeyden keyif alamıyorsanız
• Kendinizi cezalandırıcı davranışlar içinde buluyorsanız
• Tükenmişlik belirtileri varsa
• Uyku ve iştah bozulduysa
• Çökkünlük ya da değersizlik düşünceleri eklendiyse

Bu örüntü, yerleşik kalıplarla çalışan terapi yöntemlerine iyi yanıt verir.