Şizofreni nedir, iyileşme şansı var mı?

Belirtiler

Belirtiler üç grupta toplanır.

• Pozitif belirtiler, normalde olmayan şeylerin eklenmesidir: hezeyanlar (gerçek olmayan, sarsılmaz inançlar; örneğin takip edildiğine ya da zarar verileceğine inanmak), varsanılar (en sık işitsel; olmayan sesler duymak), düşünce ve konuşmada dağınıklık.
• Negatif belirtiler, olması gerekenlerin azalmasıdır: konuşmanın azalması, duygusal tepkilerin körelmesi, istek ve motivasyon kaybı, keyif alamama, sosyal geri çekilme. Bu belirtiler çoğu zaman tembellik ya da isteksizlik sanılır; oysa hastalığın parçasıdır ve yaşam kalitesini en çok etkileyen bölümdür.
• Bilişsel belirtiler: dikkat toplama güçlüğü, bellek sorunları, planlama ve karar verme zorlukları.

Ne zaman başlar?

Genellikle geç ergenlik ve genç erişkinlik döneminde başlar. Öncesinde çoğu zaman bir hazırlık dönemi vardır: içe kapanma, okul başarısında düşüş, tuhaf ilgi alanları, uyku düzeninin bozulması, arkadaşlardan uzaklaşma. Bu dönemde fark edilip başvurulması, gidişatı belirgin biçimde iyileştirir.

İyileşme şansı var mı?

İyileşme şansı var mı? Evet, ve bu soruya artık daha umutlu yanıt verilebiliyor. Tablo kişiden kişiye çok değişir. Bir grup kişi tek bir atak geçirip uzun yıllar iyi kalır. Büyük bir grup, düzenli tedaviyle belirtileri kontrol altında tutarak çalışır, evlenir, üretir. Bir grup ise daha ağır bir seyir gösterir ve sürekli destek gerektirir.

Gidişatı en çok belirleyen etkenler şunlardır:

• Tedaviye başlama süresi (ne kadar erken, o kadar iyi)
• İlaç tedavisinin düzenli sürdürülmesi
• Ailenin tutumu
• Madde ve alkol kullanılmaması
• Sosyal ve mesleki desteğin sürmesi

Tedavi

Tedavi çok yönlüdür. Antipsikotik ilaçlar temeldir ve belirtileri belirgin biçimde geriletir; düzenli kullanım, yeni atakları önlemenin en önemli koşuludur. Uzun etkili enjeksiyon biçimleri, ilaç almayı unutan kişilerde işe yarar. Bunun yanında psikoeğitim, aile çalışmaları, sosyal beceri eğitimi, bilişsel yaklaşımlar ve mesleki toparlanma programları uygulanır.

Ailelere notlar

Ailelere birkaç not. Hezeyanlarla tartışmayın; "öyle bir şey yok" demek genellikle işe yaramaz ve güveni zedeler. Bunun yerine duyguya odaklanın: "Bu sana çok korkutucu geliyor olmalı." Eleştirel ve yüksek duygulu bir ortam, atak riskini artırır; sakin ve öngörülebilir bir ev düzeni koruyucudur. İlaçların kendi kararıyla bırakılması, atakların en sık nedenidir; bu konuda hekimle iletişim kurun. Kendi desteğinizi de alın, bu süreç aileler için yorucudur.

Madde kullanımı özellikle önemlidir; esrar ve uyarıcı maddeler hem tabloyu tetikleyebilir hem de gidişatı ağırlaştırır.