Stres bedenimi gerçekten hasta eder mi?

Stres bedende ne yapar?

Ne olur? Tehdit algılandığında adrenalin ve kortizol salgılanır. Kalp hızlanır, kan basıncı yükselir, kaslar gerilir, kan sindirim organlarından kaslara yönlenir, solunum hızlanır, kan şekeri yükselir. Bu, kısa bir tehlike için mükemmel bir düzenlemedir. Aylarca sürdüğünde ise yıpratıcıdır.

Uzun süreli stresin bağlantılı olduğu tablolar şunlardır. Kalp ve damar sistemi: yüksek tansiyon, çarpıntı, kalp hastalıkları için risk artışı. Sindirim sistemi: mide yanması, bulantı, huzursuz bağırsak tablosu, iştah değişiklikleri. Kas-iskelet sistemi: boyun ve omuz ağrıları, çene sıkma ve diş gıcırdatma, gerilim tipi baş ağrısı. Bağışıklık sistemi: sık enfeksiyon geçirme, yaraların geç iyileşmesi. Cilt: egzama ve sedef gibi tabloların alevlenmesi, saç dökülmesi. Hormonal sistem: âdet düzensizlikleri, cinsel istekte azalma, kan şekeri düzensizliği. Uyku: uykuya dalamama ve gece uyanmaları.

Belirtiler gerçektir

Burada önemli bir noktayı vurgulayalım: bu belirtiler gerçektir. "Tetkiklerim temiz çıktı, demek ki uyduruyorum" düşüncesi yanlıştır. Stres, organlarda yapısal bir hasar olmadan da gerçek belirtiler üretebilir; buna işlevsel belirtiler denir.

Yine de tıbbi değerlendirme atlanmamalıdır. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, istemsiz kilo kaybı, dışkıda kan, yutma güçlüğü, gece uyandıran ağrı, ani görme ya da konuşma bozukluğu gibi belirtiler varsa hekime başvurulmalıdır. Stresi kolay bir açıklama olarak kullanıp gerçek bir hastalığı atlamak istemeyiz.

Stres yükünü azaltmanın yolları

Stres yükünü azaltmanın işe yarayan yolları var.

• Hareket, en güçlü tek müdahaledir. Haftada birkaç kez yapılan otuz dakikalık tempolu yürüyüş, hem stres hormonlarını düşürür hem uykuyu düzeltir hem de ruh hâlini iyileştirir.
• Uyku ikinci sırada gelir. Uykusuzluk stres eşiğini düşürür ve döngüyü hızlandırır. Kalkış saatini sabitlemek en etkili adımdır.
• Nefes çalışması bedeni doğrudan yatıştırır. Dört saniye alıp altı saniye vermek, günde iki kez beşer dakika. Kriz anında değil, düzenli yapıldığında işe yarar.
• Kafein ve alkolü gözden geçirin. İkisi de kısa vadede idare ettirir, uzun vadede stres tepkisini artırır.
• Sosyal destek, ölçülebilir biçimde koruyucudur. Haftada düzenli görüşülen birkaç kişi, stresin bedensel etkilerini azaltır.
• Kontrol edilebilir olanı ayırın. Bir kâğıda endişelerinizi yazıp "elimde olan" ve "elimde olmayan" diye ikiye ayırın. Enerjiyi birinci gruba yönlendirmek, yükü belirgin biçimde hafifletir.
• Gevşeme ve farkındalık çalışmalarının kan basıncı, ağrı ve uyku üzerinde olumlu etkisi gösterilmiştir.

Ne zaman destek almalı?

Şu durumlarda destek alın:

• Bedensel şikâyetleriniz aylardır sürüyor ve tetkikler temizse
• Sık hekim başvurusu yapıyorsanız
• Uyku ve iştahınız bozulduysa
• İşe gidemez hâle geldiyseniz
• Alkol ve sakinleştirici kullanımınız arttıysa
• Kaygı ya da çökkünlük eklendiyse

Stresle bağlantılı bedensel tablolarda terapi, ilaç tedavisiyle birlikte ya da tek başına etkili olabilir.