Travma yaşamadım ama sürekli tetikteyim, bu normal mi?

Olası nedenler

• Birincisi: travmanın tek bir olay olması gerekmez. Uzun süreli ve tekrarlayan stresler de sinir sistemini benzer biçimde ayarlayabilir. Sürekli eleştirilen bir evde büyümek, öngörülemeyen bir ebeveynin ruh hâlini izlemek zorunda kalmak, ekonomik güvensizlik içinde yaşamak, uzun süren bir hastalık sürecine tanık olmak, okulda sistemli dışlanma. Bunların hiçbiri tek başına "travma" olarak adlandırılmayabilir ama toplamı, tehdit izleme sisteminin sürekli açık kalmasına yol açar.
• İkincisi: yaygın kaygı bozukluğu. Bu tabloda kişi genellikle "ben zaten endişeli biriyim" der. Sürekli tetikte olma, kas gerginliği, irkilme, uyku sorunları ve huzursuzluk tipiktir.
• Üçüncüsü: mizaç. Bazı kişilerde uyarılara duyarlılık doğuştan yüksektir. Bu bir hastalık değildir ama yoğun stres altında belirtiye dönüşebilir.
• Dördüncüsü: bedensel nedenler. Tiroit bezinin fazla çalışması, kansızlık, B12 ve D vitamini eksiklikleri, kalp ritim bozuklukları, uyku apnesi, bazı ilaçların yan etkileri, aşırı kafein, nikotin ve alkol bırakma dönemleri benzer tablo yapabilir. Bunların araştırılması gerekir.
• Beşincisi: uykusuzluk. Kronik uyku eksikliği tek başına tetikte olma hâli üretir ve kısır döngü kurar.

Belirtiler

Belirtiler nelerdir? Küçük seslerde irkilmek, kalabalıkta rahatsız olmak, sürekli çıkışı kontrol etmek, uyurken hafif uyumak, kaslarda sürekli gerginlik, çene sıkma, gün boyu süren huzursuzluk, kötü bir haber bekliyormuş gibi hissetmek, dikkat dağınıklığı.

Ne işe yarar?

Ne işe yarar?

• Bedeni doğrudan yatıştırın. Uzun nefes verme, sinir sisteminin sakinleştirici kolunu devreye sokar: dört saniye al, altı saniye ver. Günde iki kez beşer dakika, düzenli olarak. Kriz anında değil, rutin olarak yapıldığında etkisi belirgindir.
• Düzenli hareket edin. Yürüyüş, yüzme, bisiklet. Egzersiz, biriken uyarılmışlığı boşaltır ve uyku kalitesini artırır.
• Uyarıcıları azaltın. Kahve, enerji içeceği, nikotin. Akşam saatlerinde haber ve tartışma içeriklerinden uzak durun.
• Uyku düzenini kurun. Kalkış saatini sabitleyin, yatak odasından ekranları çıkarın.
• Kas gevşetme çalışması yapın. Kas gruplarını sırayla kasıp bırakmak, bedensel gerginliği düşürmenin en somut yollarından biridir.
• Topraklanma çalışmasını öğrenin. Tetikte hissettiğinizde çevrenizdeki beş şeyi sayın, ayaklarınızın yere bastığını fark edin, elinizdeki bir nesnenin dokusuna odaklanın.
• Güvenlik davranışlarını azaltın. Sürekli haber okumak, yakınları kontrol etmek, belirti aramak kısa vadede rahatlatır, uzun vadede tetikte olmayı besler.

Tedavi

Tedavi tarafında bilişsel davranışçı terapi etkilidir. Gerekli görülürse hekim değerlendirmesiyle ilaç tedavisi eklenir. Belirtiler bedende yoğunsa, bedene odaklı yaklaşımlar da yardımcı olabilir.

Ne zaman uzmanla görüşmeli?

Şu durumlarda bir uzmanla görüşün:

• Bu hâl altı aydan uzun sürüyorsa
• Günlük işlerinizi etkiliyorsa
• Uykunuzu bozuyorsa
• Sosyal ortamlardan kaçınmaya başladıysanız
• Bedensel şikâyetler nedeniyle sık hekime gidiyorsanız
• Alkol ya da sakinleştirici kullanımınız arttıysa
• Panik ataklar ya da çökkünlük eklendiyse

Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeyin; acil durumda 112'yi arayın.