Yakınımı kaybettim, ne kadar yas tutmam normal?

Yas nasıl seyreder?

Yine de genel bir çerçeve verilebilir. İlk haftalarda şok, inkâr ve uyuşukluk sık görülür. Ardından acının dalgalar hâlinde geldiği bir dönem başlar: bazı günler taşınabilir, bazı günler dayanılmaz olur. Zamanla dalgaların aralığı açılır ve şiddeti azalır. Altı ay ile bir yıl arasında çoğu kişide günlük yaşama dönüş belirginleşir. Ancak özlem tamamen bitmez ve bitmesi de gerekmez.

Yasın nasıl göründüğünü de netleştirelim; çünkü birçok kişi kendi tepkilerini "anormal" sanır. Sık görülenler: yoğun üzüntü, öfke (kaybedilen kişiye, hekimlere, kendine ya da hayata), suçluluk ("keşke şunu yapsaydım"), rahatlama hissi ve ardından bunun için suçluluk, kaybedilen kişinin sesini duyma ya da onu görür gibi olma, dikkat ve hafıza güçlüğü, iştah ve uyku değişiklikleri, bedensel ağrılar, ölüme dair düşüncelerin artması.

Özel günler ve yıl dönümleri dalgalanma yaratır. Bir yıl sonra gelen yoğun bir gün, geri gitmek değildir.

Yardımcı olan şeyler

Yardımcı olan şeyler var.

• Duyguyu bastırmayın. "Güçlü olmalıyım" baskısı yası uzatır. Ağlamak, konuşmak, anmak süreci ilerletir.
• Anlatın. Yakınınızı anlatabileceğiniz kişilerle vakit geçirin. Birçok aile, kaybedileni konuşmaktan kaçınır ve bu sessizlik yükü artırır.
• Rutin kurun. Kalkış saati, öğünler, kısa yürüyüşler. Yas günü dağıtır; küçük bir düzen dayanma gücünü artırır.
• Anma biçimi bulun. Mektup yazmak, fotoğraf albümü hazırlamak, onun adına bir iyilik yapmak, mezar ziyareti, bir geleneği sürdürmek. Bağı koparmak değil, bağı yeni bir biçime taşımak hedeftir.
• Büyük kararları erteleyin. İlk yıl içinde ev satmak, taşınmak, iş değiştirmek gibi kararları mümkünse bekletin.
• Alkolden uzak durun. Acıyı uyuşturmak, yasın işlenmesini geciktirir.
• Çocuklara açık ve yaşa uygun bilgi verin. "Uyudu", "uzun bir yolculuğa çıktı" gibi ifadeler korku ve kafa karışıklığı yaratır. Çocuklar da yas tutar ve bu yas oyun içinde, dalga dalga görünür.

Uzamış yas ve depresyon

Şimdi önemli bir ayrım: uzamış yas. Bir yılı geçtiği hâlde (çocuklarda altı ay) yas yoğunluğunu koruyorsa ve şunlar varsa değerlendirme gerekir: kaybı kabullenememe, sürekli ve yoğun özlem nedeniyle işlev bozukluğu, ölüme dair düşüncelerin sürekliliği, hayatın anlamsız olduğu hissi, kimlik kaybı, kaybedilen kişiyi hatırlatan her şeyden kaçınma ya da tersine sürekli onunla meşgul olma, sosyal geri çekilme.

Yasla depresyonun ayrımı da önemlidir. Yasta acı dalgalıdır ve olumlu anılar da yaşanabilir; depresyonda çökkünlük süreklidir, değersizlik düşünceleri ön plandadır ve keyif alma geniş ölçüde kaybolur. İkisi birlikte de olabilir.

Ani ve travmatik kayıplarda (kaza, afet, intihar, cinayet) süreç daha ağır seyreder ve erken destek almak yerinde olur.

Ne zaman başvurmalı?

Şu durumlarda başvurun:

• Aylardır işe gidemiyorsanız
• Kendinize bakamıyorsanız
• Uyku ve iştahınız ciddi biçimde bozulduysa
• Alkol kullanımınız arttıysa
• Suçluluk düşünceleri sizi tüketiyorsa

Yaşamı sonlandırma düşünceleriniz varsa beklemeyin; acil durumda 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.