Yatağa giriyorsunuz, ışıkları kapatıyorsunuz ve gözlerinizi yumuyorsunuz. Ancak beklediğiniz o tatlı uyku bir türlü gelmiyor. Dakikalar saatlere, saatler sabaha dönüyor. Yatakta bir sağa bir sola dönüyorsunuz, yastığın soğuk tarafını arıyorsunuz ama zihniniz susmuyor. Sabah işe gideceksiniz, yorgunsunuz ama vücudunuz "kapanmıyor". İşte bu durum, modern tıbbın İnsomnia (Uykusuzluk) dediği, yaşayan için ise tam bir işkence olan durumdur. Bu çaresizlik anında insanın aklından geçen tek şey şudur: "Bana öyle bir ilaç verin ki, içtiğim an fişimi çeksin, hemen uyutsun."
İÇİNDEKİLER

Gece yarısı sıkça sorulan "Hemen uyutan uyku ilacı hangisi?", "Reçetesiz en etkili uyku hapı", "Beni bayıltacak ilaç ismi" gibi sorular, uykusuzluğun ne kadar yaygın bir sorun olduğunu gösterir. Ancak uyku, beyinde tek bir düğmenin kapatılmasıyla gerçekleşen basit bir olay değildir. Tıbbın elinde insanı "hemen uyutan" çok güçlü silahlar vardır, ancak bu silahların her biri farklı mekanizmalarla çalışır ve her biri farklı riskler taşır. Yanlış uyku ilacı, sizi uyutmak yerine ertesi gün sersemletebilir, hafızanızı silebilir veya bağımlı yapabilir.
Bu kapsamlı rehberde; doktorların reçete ettiği "gerçek" uyku haplarını (hipnotikler), depresyon veya alerji ilacı olup da uyku için kullanılan "yan kapı" çözümlerini, eczaneden reçetesiz alabileceğiniz destekleri ve deliksiz bir uykunun bilimsel formülünü, bir dost samimiyetiyle ve tıbbi ciddiyetle, en ince ayrıntısına kadar inceleyeceğiz.
"Hemen Uyutan" İlaç Nedir? Tıbbi Sınıflandırma
Halk arasında her türlü sakinleştiriciye "uyku ilacı" denir ama tıbbi olarak bu ilaçlar üç ana gruba ayrılır. Sizin aradığınız "hemen uyutan" etki, bu grupların özelliklerine göre değişir.
- Hipnotikler (Z-Grubu): Uykuyu başlatmak ve sürdürmek için geliştirilmiş, etkisi hızlı başlayan ilaçlardır.
- Sedatif Antidepresanlar: Aslında depresyon ilacıdır ama yan etki olarak güçlü uyku yapar. Uykuya dalmaktan ziyade "uykuyu sürdürmek" için kullanılır.
- Anksiyolitikler (Sakinleştiriciler): Kaygıyı giderdiği için dolaylı yoldan uyutan, yeşil reçeteli ilaçlardır.
Şimdi bu gruplardaki en meşhur ilaçları ve etkilerini tanıyalım.
1. Gerçek Uyku Hapları: Z-Grubu İlaçlar
Eğer doktorunuza "uykuya dalamıyorum" şikayetiyle giderseniz ve o da size "sadece uyku için" bir ilaç yazarsa, muhtemelen bu gruptandır. İsimleri genellikle "Z" harfiyle başladığı için (Zopiklon, Zolpidem) bunlara Z-Drugs denir.
A. Imovane (Zopiklon)
Türkiye'de ruhsatlı bir Z-grubu uyku ilacıdır; erişkinde uykusuzluğun kısa süreli tedavisi için 7,5 mg tablet olarak yeşil reçeteyle verilir. Yaşlılarda başlangıç dozu yarım tablettir (3,75 mg).
- Etkisi: Beyindeki GABA (fren) sistemine ait reseptör kompleksine bağlanarak uykuyu hızla başlatır ve sürdürür. Ürün bilgisine göre uyutucu etkisinin yanında sakinleştirici, kaygı giderici, nöbet önleyici ve kas gevşetici özellikleri de vardır.
- Hızı: Hapı yuttuktan yaklaşık 20-30 dakika sonra etkisi başlar. Hasta "göz kapaklarım ağırlaştı" der ve dalar.
- Tadı: En meşhur yan etkisi ağızda bıraktığı metalik/acı tattır. Ertesi güne kadar sürebilir.
B. Zolpidem
Dünyada en çok bilinen Z-grubu uyku ilaçlarından biridir; Türkiye'de de yeşil reçeteye tabidir. Etkisi hızlı başladığı için yatağa girmeden hemen önce alınması gerekir.
- Riski: Bu ilaçla ilgili "uyurgezerlik" vakaları (uykuda yemek yeme, araba kullanma ve sabah hatırlamama) bildirilmiştir. Bu yüzden çok dikkatli kullanılmalıdır.
Önemli Uyarı: Bu ilaçlar Yeşil Reçete ile verilir ve bağımlılık riski taşır. Zopiklonun ürün bilgisine göre tedavi süresi olabildiğince kısa tutulmalı ve doz azaltma dönemi dahil dört haftayı geçmemelidir.
2. Sedatif Antidepresanlar: Hem Tedavi Hem Uyku
Kronik uykusuzluğa sıklıkla depresyon veya kaygı bozukluğu eşlik eder. Doktorlar hem bu kök nedeni tedavi etmek hem de hastayı uyutmak için "uyku verici" antidepresanları tercih ederler. Bunlar bağımlılık yapmaz, uzun süre kullanılabilir.
A. Desyrel (Trazodon)
Türkiye'de 50 mg ve 100 mg tabletleri ile uzatılmış salımlı formları bulunan bir depresyon ilacıdır; ürün bilgisindeki kullanım alanı kaygının eşlik ettiği ya da etmediği depresif bozukluklardır. Düşük dozda uyku için kullanılması ruhsat dışıdır ve hekimin değerlendirmesiyle yapılır; ayrıntılar için Desyrel nedir yazımıza bakabilirsiniz.
- Nasıl Uyutur? Hem serotonin hem de histamin reseptörleri üzerinden etki ederek beyni "kapatır".
- Avantajı: Derin uykuyu (REM uykusu değil, dinlendirici yavaş dalga uykusu) artırır. Bağımlılık yapmaz. Ancak ürün bilgisine göre yaşlılar, ayağa kalkınca tansiyon düşmesi (ortostatik hipotansiyon) gibi etkilere daha duyarlıdır; bu nedenle yaşlılarda düşme riskine karşı dikkatli kullanılır.
- Dezavantajı: Sabah kalktığınızda "uyku sersemliği" (hangover) yapabilir. Ayrıca burun tıkanıklığı yapabilir.
B. Remeron / Redepra (Mirtazapin)
Çok zayıflamış, iştahsız ve uykusuz hastalar için "kurtarıcı"dır.
- Etkisi: Çok güçlü bir antihistaminik etkisi vardır. Düşük dozda (15 mg) bile belirgin uyku hâli yapabilir.
- Yan Etkisi: İştahı çok açar ve kilo aldırır. Eğer kilo sorununuz varsa bu ilaç sizin için doğru tercih olmayabilir. İştahsızlık ve kilo kaybıyla birlikte uykusuzluk yaşayan kişilerde bu özellik hekimin tercih nedeni olabilir.
C. Tolvon (Mianserin)
Trazodon gibi uyku hâli yapan bir depresyon ilacıdır; belirgin uyku ve iştah artışı sağlar. Ruhsatlı kullanım alanı uykusuzluk değil depresyondur.
3. Sakinleştiriciler (Benzodiazepinler): Acil Durum Uykusu
"Çok dertliyim, kafam susmuyor, bu yüzden uyuyamıyorum" diyenlerde, uyku ilacı değil, Xanax, Diazem, Rivotril gibi kaygı gidericiler kullanılır.
- Etkisi: Beyni sakinleştirerek uykuya geçişi kolaylaştırırlar.
- Sorunu: Bu ilaçlar "uyku mimarisini" bozar. Kişiyi uyutur ama derin uykuya (dinlendirici evreye) girmesini engeller. Yani 10 saat uyursunuz ama sabah yorgun kalkarsınız. Ayrıca yüksek bağımlılık riski nedeniyle sadece kısa süreli (kriz dönemlerinde) kullanılmalıdır.
4. "Hemen Uyutan" Olarak Bilinen Antihistaminikler
Uyku yardımcısı olarak bilinen antihistaminikler alerji ilaçlarıyla aynı aileden gelir; ancak bunlar da ruhsatlı ilaçlardır ve aşağıdaki örneklerden hidroksizin reçeteyle verilir.
A. Unisom (Doksilamin Süksinat)
Türkiye'de "gece uykusuna yardımcı" olarak ruhsatlı, 25 mg'lık tablet hâlinde bulunan bir ilaçtır; 18 yaş altında kullanılmaz.
- Mekanizma: Aslında bir antihistaminiktir (alerji ilacı). Beyindeki uyanıklık merkezi olan histamin reseptörlerini bloke eder.
- Etkisi: Alındıktan 30-40 dakika sonra güçlü bir rehavet ve uyku hali yapar.
- Dikkat: Bu gruptaki ilaçların uyutucu etkisine kısa sürede alışma gelişebilir; bu durumda doz artırılmamalıdır. Ürün bilgisine göre doz, yatmadan 30 dakika önce 1 tablettir ve uykusuzluk iki haftadan uzun sürerse kullanım bırakılıp hekime danışılmalıdır.
B. Atarax (Hidroksizin)
Reçeteyle verilen bir ilaçtır; ürün bilgisindeki kullanım alanları kaygının ve kaşıntının belirtilere yönelik tedavisidir, uyku hâli ise yan etkisidir. QT aralığı uzaması bilinen kişilerde kontrendikedir; QT riski taşıyan kişilerde bu aralığı uzatan başka ilaçlarla birlikte de kullanılmaz. Ürün bilgisine göre yaşlılarda kullanımı önerilmez ve mutlaka hekim kontrolünde kullanılır.
5. Melatonin (Karanlık Hormonu)
"İlaç almak istemiyorum, doğal olsun" diyenlerin sık sorduğu melatonin, Türkiye'de artık takviye olarak değil ilaç olarak değerlendirilmektedir: 9 Haziran 2025'ten bu yana melatonin içeren takviye edici gıdaların satışına izin verilmemektedir.
- Nedir? Beynimizdeki epifiz bezinin, hava kararınca salgıladığı doğal uyku hormonudur.
- Ne Yapar? Sizi "bayıltmaz", sadece beyninize "gece oldu, uyku vakti geldi" sinyali verir. Biyolojik saati kurar.
- Kime Yarar? Türkiye'deki ruhsatlı ürünlerin kullanım alanları arasında yetişkinde jet lag ve 55 yaş üstünde birincil uykusuzluk yer alır. Vardiyalı çalışmaya bağlı uyku sorunlarında kullanımı hekimin değerlendirmesine bağlıdır.
- Kullanımı: Ruhsatlı ürünlerde kullanım, kullanım alanına göre değişir: 55 yaş ve üzerinde birincil uykusuzlukta 2 mg uzatılmış salımlı tablet yemekten sonra, yatmadan 1-2 saat önce alınır; jet lagda 3 mg tablet varış yerinde alışılmış uyku saatinde, en çok 5-7 gün kullanılır. Yatmadan önce parlak ışık ve ekrandan kaçınmak da iç saatin düzenlenmesine yardımcı olur.
6. Bitkisel "Uyku Getiriciler"
Hafif uykusuzluklarda, ilaçların ağır yan etkilerine maruz kalmadan denenebilecek bitkisel özler vardır.
A. Valerian Kökü (Kedi Otu)
Uzun süredir kullanılan bitkisel bir sakinleştiricidir ve etkisini beyindeki GABA sistemi üzerinden gösterdiği düşünülür. Uyku kalitesine etkisini inceleyen çalışmaların sonuçları tutarlı değildir; bir etki görülecekse genellikle birkaç haftalık düzenli kullanımdan sonra beklenir. Kokusu ağır olduğu için kapsül formu tercih edilebilir.
B. Passiflora (Çarkıfelek Çiçeği)
Huzursuzluk kaynaklı uykusuzlukta, şurup veya tablet formlarında kullanılan bitkisel bir üründür; etkinlik kanıtı sınırlıdır. Başka ilaç kullananlar, gebeler ve emzirenler kullanmadan önce hekime ya da eczacıya danışmalıdır.
| Grup | Örnekler | Uyutma süresi | Öne çıkan nokta |
|---|---|---|---|
| Z-grubu uyku ilaçları | Imovane (zopiklon), zolpidem | 15–30 dakika | Yeşil reçeteli; kısa süreli kullanım; uykuda karmaşık davranışlar ve bağımlılık riski |
| Sedatif antidepresanlar | Desyrel (trazodon), Remeron/Redepra (mirtazapin) | İlk geceden | Altta yatan depresyon ve kaygıyı da tedavi eder; bağımlılık yapmaz; sabah sersemliği olabilir |
| Benzodiazepinler | Yeşil reçeteli sakinleştiriciler | 30–60 dakika | Acil ve kısa süreli; tolerans ve bağımlılık riski |
| Antihistaminikler | Unisom (doksilamin) | 30–40 dakika | 18 yaş altında kullanılmaz; uykusuzluk 2 haftadan uzun sürerse hekime danışılır; ertesi gün sersemlik yapabilir |
| Melatonin | Ruhsatlı ilaç (örneğin 2 mg uzatılmış salımlı, 3 mg) | Ürüne göre değişir | Bayıltmaz, iç saati düzenler; jet lag ve 55 yaş üstünde birincil uykusuzluk |
"Hemen Uyutan" İlaç Kullanırken Yapılan Ölümcül Hatalar
Uyku ilaçları, yanlış kullanıldığında hayati risk taşıyan kimyasallardır.
- Alkolle Birlikte Almak: Asla yapmayın! Uyku hapı ve alkol, ikisi de solunumu yavaşlatır. Birlikte alındığında "Sinerjik Etki" (1+1=10) yaparak uykuda solunumunuzu durdurabilir ve ölüme yol açabilir.
- Gece Yarısı Almak: "Saat 04:00 oldu hala uyuyamadım, bir hap atayım" derseniz, ilacın etkisi sabah 07:00'de bitmez. Öğlene kadar sersem gezersiniz, araba kullanamazsınız. Uyku ilaçları, en az 7-8 saatlik bir uyku süreniz varsa alınmalıdır.
- Doz Artırmak: "Bir tane yetmedi, iki tane içeyim" düşüncesi, zehirlenmeye ve yoğun bakım sürecine giden yolun başlangıcıdır. İlaç etki etmiyorsa dozu artırmak yerine doktorunuzla konuşup ilacı değiştirmelisiniz.

Uyku İlaçları "Kaliteli" Uyku Verir Mi?
Bu, hastaların en çok yanıldığı konudur.
- Doğal Uyku: Bir iniş-çıkış grafiği gibidir. Hafif uyku, derin uyku ve rüya (REM) uykusu arasında döngüler vardır. Beyin bu döngülerde temizlenir.
- İlaçlı Uyku: Uyku ilaçları uykunun evrelerini ilaca göre farklı biçimlerde etkileyebilir. Özellikle Benzodiazepinler derin uykuyu azaltır. Bu yüzden ilaçla 10 saat uyuyan biri, sabah kalktığında "hiç dinlenmemiş gibi" hissedebilir. İlaçlar, "hiç uyumamaktan" iyidir ama "doğal uykunun" yerini tutmaz.
İlaçsız "Hemen Uyuma" Taktikleri: Uyku Hijyeni
İlaç kullanmadan önce veya ilaçla birlikte, şu kuralları uygularsanız uykuya dalmanız kolaylaşabilir ve ilaca duyduğunuz ihtiyaç azalabilir:
- Yatak Sadece Uyku İçindir: Yatakta telefonla oynamayın, TV izlemeyin, yemek yemeyin. Beyin yatağı görünce "burası uyku yeri" demeli, "sosyal medya yeri" değil.
- Mavi Işık Yasak: Melatonin, karanlıkta salgılanır. Telefondan gelen mavi ışık, beyne "gündüz oldu, uyanık kal" sinyali verir. Yatmadan 1 saat önce ekranları kapatın.
- Soğuk Oda: Vücut uykuya dalmak için ısısını düşürmek zorundadır. Yatak odanızın serin (18-21 derece) olması, sıcak olmasından çok daha hızlı uyutur.
- 4-7-8 Nefesi: Yatağa girince burnunuzdan 4 saniye nefes alın, 7 saniye tutun, 8 saniye boyunca yavaşça verin. Yavaş ve düzenli nefes bedeni yatıştırarak uykuya geçişi kolaylaştırabilir.
Çözüm Hapta Değil, Doğru Teşhiste
Özetlemek gerekirse; "Hemen uyutan uyku ilacı" vardır ama bu ilaçlar marketten alabileceğiniz şekerler değildir.
- Gerçek bir uykusuzluk hastalığınız varsa hekiminiz önce nedeni araştırır; gerekirse uykusuzluğa yönelik bilişsel davranışçı terapi ya da kısa süreli ilaç tedavisi önerebilir.
- Kısa süreli bir stres döneminde Unisom veya Passiflora gibi ürünleri kullanmadan önce eczacınıza ya da hekiminize danışın; uykusuzluk iki haftadan uzun sürerse değerlendirme gerekir.
- Saat farkına bağlı uyku bozukluğunda ya da 55 yaş ve üzerinde birincil uykusuzlukta hekiminiz ruhsatlı Melatonin ürünlerini önerebilir.
Hangi uyku ilacının kaç saat etkili olduğunu ve ertesi gün araç kullanma ya da işe gitme konusunda nelere dikkat etmek gerektiğini uyku ilacı kaç saat uyutur yazımızda ayrıntılı anlattık.
Türkiye'de uyku için ruhsatlı ilaçlar hangileri?
Türkiye'de uykusuzluk için ruhsatlı ürünleri bulunan başlıca etken maddeler zopiklon ve zolpidem gibi Z-grubu ilaçlar, lorazepam gibi bazı benzodiazepinler, ramelteon, melatonin ve doksilamindir. Z-grubu ilaçlar ve benzodiazepinler yeşil reçeteyle verilir. Trazodon ve mirtazapin gibi depresyon ilaçlarının ruhsatlı kullanım alanı ise uykusuzluk değildir; uyku için yazılmaları hekimin değerlendirmesine bağlıdır.
| Etken madde | Türkiye'deki ruhsatlı kullanım | Ürün bilgisindeki önemli sınır |
|---|---|---|
| Zopiklon 7,5 mg | Erişkinde uykusuzluğun kısa süreli tedavisi | Yatmadan hemen önce, aynı gece tekrar alınmaz; doz azaltma dahil en çok 4 hafta; yaşlılarda başlangıç 3,75 mg; yeşil reçete |
| Lorazepam 1 mg ve 2,5 mg | Kaygı ve uykusuzluk; yalnızca şiddetli ve kişiyi çok zorlayan durumlarda, kısa süreli | Uykusuzlukta çoğunlukla birkaç gün ile 2 hafta, doz azaltma dahil en çok 4 hafta; yeşil reçete |
| Ramelteon 8 mg | Uykuya dalma güçlüğüyle giden uykusuzluk | Yatağa girmeden 30 dakika önce; günde 8 mg aşılmaz; aşırı yağlı bir yemekle ya da hemen ardından alınmaz; fluvoksaminle birlikte kullanılmaz |
| Melatonin 2 mg uzatılmış salımlı | 55 yaş ve üzerinde birincil uykusuzluğun kısa süreli tedavisi | Yemekten sonra, yatmadan 1-2 saat önce; 13 haftaya kadar |
| Melatonin 3 mg | Yetişkinde saat farkına bağlı uyku bozukluğu (jet lag) | Varış yerinde alışılmış uyku saatinde; en çok 5-7 gün |
| Doksilamin 25 mg | Gece uykusuna yardımcı, 18 yaş ve üzeri | Yatmadan 30 dakika önce 1 tablet; uykusuzluk 2 haftadan uzun sürerse bırakılıp hekime danışılır |
Zolpidem de zopiklon gibi Z-grubu bir etken maddedir ve yeşil reçeteye tabidir. Başka bir ülkede kolayca bulunabilen bir uyku ilacının Türkiye'de aynı biçimde satıldığı düşünülmemelidir. Kişisel yollarla yurt dışından getirilen ürünlerde sahte ürün, yanlış doz ve etkileşim riski de göz ardı edilmemelidir.
Reçetesiz sanılan ve bitkisel uyku yardımcılarının sınırları nelerdir?
Bitkisel ürünler ve eczacıya danışılarak kullanılan uyku yardımcıları, ara sıra yaşanan kısa süreli uykusuzlukta düşünülebilir; süregen uykusuzluğun tedavisi değildir. Doksilamin içeren ürünün kendi ürün bilgisinde bile uykusuzluk iki haftadan uzun sürerse kullanımın bırakılıp hekime danışılması istenir. Her birinin kimlerde kullanılmaması gerektiği de ayrıca bilinmelidir.
- Doksilamin: 18 yaş altında kullanılmaz ve yatmadan 30 dakika önce alınan 1 tabletlik doz aşılmamalıdır. Ürün bilgisi yaşlılarda dikkatli kullanılmasını ya da hiç kullanılmamasını önerir; glokom, prostat büyümesi, astım veya kronik bronşit gibi kalıcı solunum hastalığı olanlar önce hekime danışmalıdır. Alkol, sakinleştiriciler, diğer antihistaminikler ve öksürük-soğuk algınlığı ilaçlarıyla etkileşebilir; uyku benzeri sersemlik yaptığı için araç ve makine kullanımını etkileyebilir.
- Melatonin: 9 Haziran 2025'ten bu yana melatonin içeren takviye edici gıdaların satışına izin verilmemektedir; melatonin ürünleri ilaç olarak değerlendirilir ve yalnızca izinli ya da ruhsatlı ürünler eczanede satılabilir. Ruhsatlı ürünlerin kullanım alanları ürüne göre değişir ve dardır: örneğin 2 mg uzatılmış salımlı tablet 55 yaş ve üzerinde birincil uykusuzlukta, 3 mg tablet yetişkinde jet lagda kullanılır. Uyku ilacı gibi bayıltmaz, iç saati düzenlemeye yöneliktir.
- Bitkisel ürünler: Kediotu ve çarkıfelek gibi ürünlerde etken içerik miktarı üründen ürüne değişebilir ve etkinlik kanıtı sınırlıdır. Sarı kantaron içeren ürünler ise zopiklon ve antidepresanlar dahil birçok ilacın etkisini ya da yan etkilerini değiştirebilir.
- Hidroksizin: Uyku hâli yaptığı bilinse de reçeteyle verilen bir ilaçtır ve ruhsatlı kullanım alanı uykusuzluk değildir. Ürün bilgisine göre yaşlılarda kullanımı önerilmez; gebelikte, emzirmede ve QT uzaması bilinen kişilerde kontrendikedir.
Uyku ilacı bağımlılık yapar mı?
Bazı uyku ilaçları bağımlılık yapabilir. Risk en çok zopiklon gibi Z-grubu ilaçlarda ve benzodiazepinlerde vardır; ürün bilgisine göre bu risk doz ve kullanım süresiyle artar ve dört haftadan uzun kullanımda daha sık bildirilir. Ramelteonun ürün bilgisinde ise yapılan çalışmalarda yoksunluk ve geri tepme uykusuzluğu gözlenmediği belirtilir.
Bağımlılığa işaret edebilecek durumlar
- Aynı etkiyi almak için dozu artırma isteği
- İlaç olmadan hiç uyuyamayacağı korkusu, ilacı hep yanında taşıma
- İlacı reçete edilenden sık kullanma, kutunun beklenenden erken bitmesi
- Gece uyanınca aynı gece ikinci doz alma
- İlacı alkolle ya da başka sakinleştiricilerle birlikte kullanma
Z-grubu ya da benzodiazepin grubundan bir uyku ilacı uzun süre kullanıldıktan sonra birden kesildiğinde, eskisinden belirgin bir uykusuzluk dönemi (geri tepme uykusuzluğu) ile kaygı ve huzursuzluk görülebilir. Bu nedenle bu ilaçlar hekim kontrolünde, doz azaltılarak bırakılır. Benzodiazepinlerin ani kesilmesi ciddi yoksunluk belirtilerine yol açabileceğinden kendi başına bırakılmamalıdır.
Opioid içeren ağrı kesicilerle birlikte kullanım ayrıca tehlikelidir. Zopiklon ürün bilgisi, bu birlikteliğin aşırı uyku hâli, solunumun baskılanması, koma ve ölüm riskini artırdığını belirtir.
Uyku ilacı yerine ilk önerilen tedavi nedir?
Üç aydan uzun süren kronik uykusuzlukta güncel uluslararası kılavuzların ilk önerisi, uykusuzluğa yönelik bilişsel davranışçı terapidir (BDT-İ). Uyku ilaçları ise çoğunlukla kısa süreli destek olarak düşünülür. Bu terapide kazanılan alışkanlıklar tedavi bittikten sonra da sürdüğü için yararı ilaç tedavisine göre daha kalıcı olma eğilimindedir.
- Uyaran kontrolü: Yaklaşık 20 dakikada uyunamazsa yataktan kalkıp loş ışıkta sakin bir işle uğraşmak ve uyku gelince yatağa dönmek.
- Uyku kısıtlaması: Yatakta geçen süreyi gerçekte uyunan süreye yaklaştırarak uykuyu derinleştirmek; uzman eşliğinde planlanır.
- Bilişsel çalışma: "Bu gece de uyuyamazsam yarın her şey mahvolur" gibi uykuyu zorlaştıran düşüncelerle çalışmak.
- Sabit kalkış saati ve gevşeme egzersizleri: Hafta sonu dahil aynı saatte kalkmak ve yatmadan önce bedeni yatıştıran teknikleri düzenli uygulamak.
Program genellikle birkaç haftaya yayılan 4-8 görüşme şeklinde yürütülür. Uyku ilacı kullanan kişilerde de terapiyle birlikte ilacın zamanla azaltılması planlanabilir. Terapinin genel ilkeleri için bilişsel davranışçı terapi yazımıza bakabilirsiniz.
Uykusuzlukta ne zaman beklemeden hekime başvurulmalı?
Uykusuzluk haftada birkaç gece oluyor ve haftalardır sürüyorsa, gün içindeki işlerinizi ve ruh hâlinizi bozuyorsa ya da kendi başınıza denediğiniz bir ürüne rağmen iki haftada düzelmiyorsa bir hekime başvurmak gerekir. Hekim önce uykusuzluğun nedenini araştırır ve kişiye uygun tedaviyi planlar. Aşağıdaki durumlarda ise hiç beklemeden değerlendirme önerilir.
- Yüksek sesle horlama, uykuda nefesin durduğunun fark edilmesi ya da gün içinde istemeden uyuyakalma; şiddetli uyku apnesinde zopiklon kontrendikedir. Ayrıntılar için uyku apnesi yazımıza bakabilirsiniz.
- Uykusuzlukla birlikte umutsuzluk, isteksizlik ya da kendine zarar verme düşünceleri; bu düşünceler varsa 112'yi arayın ya da acil servise başvurun.
- Az uyumasına rağmen aşırı enerjik hissetme, hızlı konuşma ve taşkınlık.
- Akşamları bacaklarda hareket ettirme ihtiyacı ve rahatsız edici his; bu belirtiler huzursuz bacak sendromunu düşündürebilir.
- Uyku ilacı kullanırken uykuda yürüme, yemek yeme, araç kullanma gibi sabah hatırlanmayan davranışlar; ürün bilgisine göre zopiklonla bu tür davranışlar yaşayanlarda ilaç yeniden kullanılmaz.
- Gebelik, emzirme, 65 yaş üstü olmak, karaciğer, böbrek ya da solunum hastalığı ve opioid ağrı kesici kullanımı.
Uykusuzluğun arkasında depresyon, kaygı bozuklukları, tiroid hastalıkları, kronik ağrı ya da kullanılan başka bir ilaç olabilir. Ürün bilgileri de uyku ilacına başlamadan önce bu nedenlerin araştırılmasını ister. Neden bulunup tedavi edildiğinde uyku ilacına duyulan ihtiyaç çoğu kişide belirgin biçimde azalır.
Ancak unutmayın ki, uyku ilacı sadece bir "kredi kartı" gibidir. Size bu gece uyku borcu verir ama bunu faiziyle (bağımlılık, tolerans, sersemlik) geri alabilir. Uykusuzluğunuzun altında yatan sebebi (Depresyon? Apne? Tiroid? Stres?) bulmadan sadece uyku hapıyla günü kurtarmaya çalışmak, patlayan lastiğe sürekli hava basmaya benzer. Eğer haftada 3 geceden fazla uyuyamıyorsanız ve bu durum 1 aydır sürüyorsa, lütfen kendi kendinize ilaç denemek yerine bir Psikiyatri Uzmanına veya Uyku Bozuklukları Uzmanına başvurun. Sağlıklı ve doğal bir uyku, doğru tedaviyle hayal değildir.

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
2 yorumDüşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.
Okurların yorumları
Armağan kavakçı
10 senedir Cedrina toplam günde geceleri 1100 mg içip anca öyle uyuyorum düşük tozda ilaç tesir ve fayda vermiyor, ilacın yan etkileri çok sıkıntılı ve ağır geçiyor, bu ilaçi değiştirip hangi ilaç kullanmalıyım
Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi yanıtı
Merhaba Armağan, 10 yıldır uyuyabilmek için bu kadar uğraşmanız çok yorucu olmalı. Cedrina'nın etken maddesi ketiapin bir antipsikotiktir ve günlük 1100 mg, bu ilaç için onaylanmış en yüksek günlük dozun üzerindedir. Hangi ilaca geçilmesi gerektiğini buradan söylememiz doğru olmaz; ilacı birden değiştirmek ya da kesmek de risklidir. Yaşadığınız yan etkileri ve ilacın artık işe yaramadığını bir psikiyatri uzmanına ayrıntılı anlatmanızı öneririz. Uykusuzluğun nedenine yönelik değerlendirme, ilacın kademeli düzenlenmesi ve uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapi gibi ilaç dışı yöntemler birlikte planlanabilir. Psikiyatri Rehberi'nde ilinizdeki uzmanlara ulaşabilirsiniz.
Fatma Bilgin
Uyku ve ogrenme arasındaki iliskiyi anlatan bölüm ogrenciler için altin değerinde bir bilgi.