Depresyonda mıyım yoksa sadece mutsuz muyum, nasıl ayırt ederim?

Üç ölçüt: süre, yaygınlık ve işlev

• Süreye bakın. Kötü bir haber, ayrılık, iş kaybı ya da hayal kırıklığı sonrası birkaç gün, hatta birkaç hafta kötü hissetmek beklenir. Depresyonda ise çökkün duygudurum ya da ilgi kaybı neredeyse her gün, günün büyük bölümünde ve en az iki hafta boyunca sürer. İki hafta kritik bir eşiktir.
• Yaygınlığa bakın. Mutsuzken bile sevdiğiniz bir şey sizi bir süreliğine çekebilir: bir dizi, bir arkadaş, bir yemek. Depresyonda ise "zevk alamama" belirgindir; eskiden keyif veren şeyler artık tat vermez. Buna ilgi kaybı denir ve depresyonun en ayırt edici belirtilerinden biridir.
• İşleve bakın. Mutsuzken işe gidersiniz, ev işlerini yaparsınız, insanlarla görüşürsünüz; keyifsiz ama işlevlisinizdir. Depresyonda ise sabah kalkmak zorlaşır, iş performansı düşer, dersler aksar, görüşmeler iptal edilir, kişisel bakım ihmal edilmeye başlar.

Hangi belirtiler eşlik eder?

Eşlik eden belirtilere bakın. Depresyonda şunlar sık görülür: uykunun bozulması (uyuyamamak ya da aşırı uyumak), iştahın belirgin biçimde artması veya azalması ve kilo değişimi, sürekli yorgunluk, dikkat ve karar verme güçlüğü, kendini suçlu ya da değersiz hissetme, hareketlerde ve konuşmada yavaşlama veya tersine huzursuzluk, ölüm ve kendine zarar verme düşünceleri. Bu belirtilerden beş ya da daha fazlasının iki haftadır sürüyor olması, klinik değerlendirme gerektiren bir tabloya işaret eder.

Kendinizi nasıl izleyebilirsiniz?

Kendi kendinize uygulayabileceğiniz basit bir yöntem: iki hafta boyunca her akşam iki şeyi not edin. Birincisi gün boyunca duygudurumunuz on üzerinden kaçtı. İkincisi o gün keyif aldığınız bir şey oldu mu. Bu iki sayının iki hafta boyunca düşük seyretmesi, üzerinde durulması gereken bir örüntüdür.

Başka nedenler olabilir mi?

Bedensel nedenleri de unutmamak gerekir. Tiroit bezinin yavaş çalışması, B12 ve D vitamini eksikliği, kansızlık, uyku apnesi ve bazı ilaçların yan etkileri depresyona çok benzeyen tablolar yaratabilir. Bu nedenle uzun süren halsizlik ve çökkünlükte basit kan tetkikleri istenmesi olağandır.

Yas da ayrı bir başlıktır. Sevdiğiniz birini kaybettikten sonra derin üzüntü yaşamak depresyon değildir; yasın kendine göre bir seyri vardır ve dalgalar hâlinde gelir. Ancak yas sürecinde işlev tamamen durduysa, kendini değersiz hissetme ve ölüm düşünceleri öne çıktıysa değerlendirme gerekir.

Şunu da ekleyelim: "depresyon mu değil mi" sorusunun cevabını beklemek zorunda değilsiniz. Eğer gündelik yaşamınız iki haftadır aksıyorsa, tanının adı ne olursa olsun destek almak mantıklıdır. Hafif tablolarda psikoterapi tek başına yeterli olabilir; orta ve ağır tablolarda ilaç tedavisi gündeme gelir ve ikisi birlikte en iyi sonucu verir.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Şu durumlarda beklemeden bir uzmanla görüşün:

• Belirtiler iki haftadır sürüyorsa
• İşinizi ya da okulunuzu sürdüremiyorsanız
• Uyku ve iştahınız belirgin biçimde bozulduysa
• Alkol kullanımınız arttıysa

Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa bunu ertelemeyin; acil durumda 112'yi arayın.