EMDR Terapisi

Bazı yaşantılar, aradan yıllar geçse bile ilk günkü canlılığını korur. Bir trafik kazasının fren sesi, bir depremin sarsıntısı, bir hastane koridorunda duyulan haber ya da çocuklukta yaşanan bir aşağılanma, ilgisiz bir anda tetiklenip kişiyi o ana geri götürebilir. EMDR, bu tür "işlenmemiş" anıların beyinde olağan bir hatıra gibi yerleşmesine yardımcı olmak amacıyla geliştirilmiş bir psikoterapi yöntemidir. Adı, göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme anlamına gelen İngilizce ifadenin baş harflerinden oluşur.

Bu sayfada EMDR'nin hangi durumlarda önerildiğini, hangi durumlarda ertelenmesi gerektiğini, bir sürecin hangi aşamalardan oluştuğunu ve karar verirken nelere dikkat etmeniz gerektiğini bulacaksınız.

Kısa tanım

Zorlayıcı bir olay sırasında beyin, yaşananı her zamanki gibi işleyip uzun süreli belleğe yerleştiremeyebilir. Olayın görüntüleri, sesleri, bedensel duyumları ve o anda oluşan "güvende değilim", "çaresizim" gibi inançlar birbirine bağlı ve ham bir biçimde saklanır. Benzer bir uyaran bu anıyı harekete geçirdiğinde kişi, geçmişi hatırlamaktan çok yeniden yaşar.

EMDR'de kişi anıya kısa süreler boyunca odaklanırken terapist iki taraflı uyarım uygular. Bu sırada dikkat hem geçmişteki anıda hem de şimdiki güvenli ortamda tutulur. Süreç ilerledikçe anıya eşlik eden rahatsızlık düzeyi düşer, olumsuz inanç yerini daha dengeli bir inanca bırakır. Yöntemin etki mekanizması hâlâ araştırılmaktadır; ancak travma sonrası stres bozukluğundaki etkinliği çok sayıda çalışmayla gösterilmiştir.

Kimler için uygundur?

EMDR'nin en güçlü kanıta sahip olduğu alan travma sonrası stres bozukluğudur. Bunun dışında şu durumlarda da tedavi planına eklenebilir:

• Kaza, afet, saldırı, ani kayıp gibi tek bir olayla başlayan ve süren belirtiler
• Zor bir doğum, yoğun bakım deneyimi ya da ağır bir tıbbi müdahaleden kalan sıkıntı
• Belirli bir olayla başlamış fobiler ve panik ataklar
• Çocukluk döneminden kalan ve bugünkü ilişkileri etkileyen zorlayıcı anılar
• Takılı kalan, uzayan yas süreçleri
• "Değersizim", "her şey benim suçum" gibi inançların belirli anılarla bağlantılı olduğu durumlar

Hangi durumlarda ertelenir?

EMDR güçlü duygular açığa çıkarabildiği için bazı durumlarda önce dengelenme gerekir:

Değerlendirme adım adım

1. Psikiyatrik değerlendirme: Belirtilerin türü, şiddeti ve eşlik eden depresyon, kaygı ya da madde kullanımı incelenir.
2. Öykü: Zorlayıcı yaşantılar listelenir; her birinin bugünkü etkisi ve tetikleyicileri konuşulur.
3. Hazır oluşluk: Yoğun duygularla baş etme kapasitesi, sosyal destek ve günlük yaşamın dengesi değerlendirilir.
4. Hedef seçimi: Hangi anıyla başlanacağı, hangi bugünkü tetikleyicilerin ele alınacağı ve gelecekte hangi durumda nasıl hissetmek istendiği birlikte belirlenir.

Sekiz aşama

EMDR sekiz aşamalı bir protokolle yürütülür; aşamalar her zaman tek seansa karşılık gelmez.

1. Öykü ve planlama: Çalışılacak anılar ve hedefler belirlenir.
2. Hazırlık: Yöntem anlatılır; güvenli yer imgesi, nefes ve dengelenme teknikleri öğretilir.
3. Değerlendirme: Anının en rahatsız edici görüntüsü, eşlik eden olumsuz inanç, istenen olumlu inanç ve bedendeki duyumlar tanımlanır.
4. Duyarsızlaştırma: İki taraflı uyarım setleri uygulanır; rahatsızlık düzeyi düşene kadar sürdürülür.
5. Yerleştirme: Olumlu inanç anıyla birlikte güçlendirilir.
6. Beden taraması: Anı düşünülürken bedende kalan gerginlik ele alınır.
7. Kapanış: Seans, işlem bitmemiş olsa bile kişinin dengede hissettiği bir noktada sonlandırılır.
8. Yeniden değerlendirme: Sonraki seansta önceki çalışmanın etkisi gözden geçirilir.

Bir seans içinde neler olur?

İşleme seanslarının ilk dakikaları, geçen haftanın nasıl geçtiğine ayrılır: son görüşmeden bu yana uykunuz, tetikleyiciler ve genel ruh hâliniz konuşulur. Ardından o gün çalışılacak anı belirlenir ve anının en zorlayıcı görüntüsü zihinde canlandırılır. Rahatsızlık düzeyi sıfırdan ona kadar bir ölçekle puanlanır. İki taraflı uyarım setleri yaklaşık yarım dakika ile bir dakika arasında sürer; her setin sonunda terapist kısa bir soru sorar: "Şu anda ne fark ediyorsunuz?" Yanıtınız yeni bir görüntü, bir duygu, bir beden duyumu ya da hiçbir şey olabilir. Doğru ya da yanlış yanıt yoktur.

Setler ilerledikçe pek çok kişi anının uzaklaştığını, renginin solduğunu ya da yeni bir bakış açısının kendiliğinden belirdiğini anlatır. Bazen ise duygu bir süre yoğunlaşır; bu da işlemenin olağan bir parçasıdır. Seansın son on beş dakikası, işlem yarım kalmış olsa bile sizi dengede bir noktaya getirmeye ayrılır. Eve dönerken kendinizi sakin ve güvende hissetmeniz önceliklidir.

Süre ve sıklık

Beklemek mi, başvurmak mı?

Kırmızı bayraklar

• Seanslar arasında belirgin biçimde artan kâbuslar ve uykusuzluk
• Kendini bedeninden ya da çevresinden kopuk hissetme nöbetlerinin sıklaşması
• Yaşamaktan vazgeçme ya da kendine zarar verme düşünceleri
• Alkol, sakinleştirici ya da başka maddelere yönelimin artması

Süreçte size düşenler

EMDR sürecinde seans dışındaki günler de önemlidir. Seanstan sonraki birkaç gün içinde yeni anıların akla gelmesi, canlı rüyalar ya da hafif bir yorgunluk olağandır. Bunları kısa notlar hâlinde yazmak ve sonraki seansta paylaşmak, işlemenin nasıl ilerlediğini anlamaya yardımcı olur. Hazırlık aşamasında öğrenilen dengelenme tekniklerini düzenli kullanmak, düzenli uyumak, alkolden uzak durmak ve yoğun seans günlerinin akşamını sakin geçirmek süreci destekler. Herhangi bir anda devam etmek istemediğinizi söyleme hakkınız her zaman saklıdır.